Ergens deze week zag ik onderweg een abri met wat teksten van SIRE: een praatje kan geen kwaad - de maatschappij, dat ben jij. Het kan geen toeval zijn dat ik precies nu het nieuwste boek van Reinier Sonneveld aan het lezen ben. Want dat gaat over praatjes maken, en op een manier ook over de maatschappij (dat ben ik). Eigenlijk gaat het, net als de SIRE campagne, over wat er door zo'n praatje tot stand kan komen: contact met anderen. Vanuit dat contact kan je elkaar leren kennen, verdiepen en inhoudelijk betere gesprekken voeren.
Remedie tegen verarmd contact
Zoals veel mensen signaleert Sonneveld een verarming van menselijk contact. Met zijn boek Klik wil hij dat verrijken. Dat beperkte contact komt door allerlei invloeden, waarbij techniek een belangrijke plek inneemt. Zonder nostalgisch te willen zijn, zet Sonneveld ons gespreksgedrag af tegen vroegere gemeenschappen. Vroeger zouden we in stammen functioneren en een fijnmazig netwerk aan contacten hebben. Die aanname is inmiddels achterhaald. Sinds Graeber en Wengrow hun boek Het begin van alles publiceerden, weten we dat mensen lang niet allemaal in kleine, vaste stammen leefden. Gelukkig hebben we geen historische vergelijking nodig om diepe contacten te waarderen.
Theorieën moeiteloos verbonden
Sonneveld pluist haarfijn uit wat er allemaal komt kijken bij het maken en onderhouden van contacten. Hij maakt daarbij gebruik van een boekenkast aan theorieën, die hij moeiteloos met elkaar verbindt en op een eigen, begrijpelijke manier doorvertelt. Wat speelt er wanneer je contact maakt met iemand anders? Vooral in het eerste deel van Klik gaat hij in op algemeen geldende principes zoals reflexen en angst. Vooral zijn nuances maken dit deel mooi. Zo schrijft hij over ‘doen alsof’ om als hulpmiddel in te zetten in contact. De nuance is dat het niet gaat om het protserige fake it ‘till you make it. Op een milde manier geef je ruimte aan verandering in jezelf door in beweging te komen naar wat je wilt. Geen garanties, geen krachttoer - maar zoeken wat er nog meer kan.
Van kletsen tot kennen
In het tweede deel bouwt Sonneveld hoofdstuk voor hoofdstuk zijn model voor contact op.
In de boektitel zie je het al: het KLIK model. In dit acroniem staat elke letter voor een fase in contact, van Kletsen tot Kennen.
Dit deel is een stuk praktischer dan het meer theoretische deel hiervoor. Sonneveld gebruikt alledaagse voorbeelden, zoals een praatje bij de kapper. Want hoe krijgt die kapper het toch voor elkaar om met iedereen te kletsen? Daar kunnen we van leren.
Bij elke fase in het model komt er meer ruimte voor de ander, en dus voor gelijkwaardig contact. In het begin ben je nog driftig en zelfstandig kletspraatjes aan het verzinnen. Maar Kennen kan niet zonder gekend te worden en heeft volledige ruimte voor de ander.
Carl Jung in het archief
Voor je bij kennen komt, ga je samen de diepte in. Zoals bij storytelling de held door moeite en tegenslag gaat om het leven echt te zien, zo sterkt ook contact met een kijkje in moeiten. Om zijn punt duidelijk te maken gebruikt Sonneveld de ideeën en terminologie van Carl Jung over masker en schaduw. Dat vind ik jammer, want alles van Jung mag wat mij betreft in het archief blijven. De psychologie is volwassen geworden en doet weinig meer met zijn ongefundeerde ideeën.
Een uitweg als het op scherp staat
Ik vind het KLIK-model mooi. Dat komt voor een groot deel doordat Sonneveld benadrukt dat het fases in contact weergeeft, maar dat in de werkelijkheid alles ook door elkaar kan lopen. Een model hoort te helpen, niet te gebieden. Dat bewijst Sonneveld in het derde en laatste deel van dit boek. Hij zet zijn model in om duidelijk te maken hoe je contact maakt -en houdt- wanneer er iets op scherp staat. Het is knap hoe hij op die manier een geloofwaardige uitweg weet te geven binnen onderwerpen als wanhoop, polarisatie en conflict.
Reinier Sonneveld heeft met Klik een uitgebreide gids voor persoonlijk contact afgeleverd. Hij maakt grote ideeën toepasbaar, vaak door intiem-persoonlijke voorbeelden. En hoewel zijn KLIK-model in de titel staat, is het vooral een helpend onderdeel van een sterk geheel.