Het is gemakkelijk om te denken dat een medewerker die weinig initiatief toont geen eigenaarschap voelt, dat een collega die veel discussieert dominant is of dat iemand die zich terugtrekt niet betrokken is. Maar kloppen die beelden wel? Volgens Mullenders spelen ook de context, onderlinge relaties en ongeschreven regels een rol bij de manier waarop mensen zich gedragen.
48 artikelen uit de praktijk
Danny Mullenders, die zichzelf omschrijft als auteur, assessment-, ontwikkel- en organisatiepsycholoog en personal en teamcoach, heeft een bundel samengesteld van 48 artikelen van elk ongeveer drie pagina's. De artikelen zijn geschreven in een losse, persoonlijke stijl. Mullenders vertelt over wat hij meemaakt in zijn spreekkamer en tijdens vergaderingen van managementteams.
Elk artikel volgt ongeveer hetzelfde stramien. Eerst introduceert hij één of meer personen en schetst hij de situatie. Vervolgens beschrijft hij het gesprek. Wat zegt de ander en welke reactie geeft Mullenders? Wat voor inzichten deelt hij met de anderen (en ons, de lezer)? Daarbij verweeft hij zijn reflecties regelmatig met korte psychologische toelichtingen. De zeven delen van het boek worden ook ingeleid met een of twee psychologische noties.
Al lezend krijgt de lezer ongemerkt een spiegel voorgehouden. De situaties roepen herkenning op van het gedoe op het werk en van de eigen puzzels en problemen. Een bijkomend voordeel is dat je inzicht krijgt in de manier waarop een coach naar mensen en samenwerkingsvraagstukken kijkt.
Herkenbare situaties en lessen
De openingszinnen van de hoofdstukken geven een goede indruk van de schrijfstijl en de onderwerpen. Zo lezen we over David, die na jaren bij een publieke organisatie uitgeblust raakt en op het werk voortdurend het gevoel heeft iets in te slikken. Een ander hoofdstuk begint met een manager die de stroef verlopende teamoverleggen van haar organisatie ter sprake brengt. Elders vraagt een managementteam Mullenders om begeleiding bij zijn ontwikkeling.
De voorbeelden zijn herkenbaar en toegankelijk. Soms benoemt Mullenders expliciet de les of oplossing die uit een situatie naar voren komt. Tegelijkertijd laat hij voldoende ruimte voor de lezer om zelf conclusies te trekken.
INZICHTEN
Hieronder volgen enkele uit het boek:
- Gedrag staat niet op zichzelf. Wat iemand laat zien, is niet uitsluitend een uiting van persoonlijkheid.
- Kijk naar de context en niet alleen naar de persoon. Vraag je af: waarom neemt iemand weinig initiatief? Misschien zijn verantwoordelijkheden onduidelijk, zijn eerdere ervaringen negatief geweest of worden fouten binnen de organisatie afgestraft.
- Ongeschreven regels doen ertoe. Naast formele procedures bepalen ook impliciete verwachtingen hoe mensen zich gedragen.
- De manager is zelf onderdeel van het systeem. Het gedrag van medewerkers kan niet los worden gezien van de manier waarop hun leidinggevende communiceert, besluiten neemt en op kritiek reageert.
Praktisch en toegankelijk,
Het boek telt 180 pagina's en is goed vormgegeven, met een rustige bladspiegel. Lezers die vooral leren van praktijkvoorbeelden, aangevuld met enige theorie, komen in Wat je niet ziet ruimschoots aan hun trekken. Het boek is bovendien geen traditionele zelfhulpgids: verspreid door de verhalen staan suggesties om de samenwerking en het eigen functioneren te verbeteren, zonder dat de auteur voorschrijft hoe het moet.
JAMMER
Er zijn ook beperkingen. Het boek bevat achter in een uitgebreide literatuurlijst, maar een overzicht van de psychologische theorieën en de plaatsen waar die worden besproken ontbreekt. Daardoor is het lastiger om bepaalde inzichten terug te vinden of verder uit te diepen. Wie vooral geïnteresseerd is in theoretische verdieping of in de onderbouwing van de analyses, zal minder aan het boek hebben. De nadruk ligt op Mullenders eigen ervaringen en interpretaties, niet op een systematische bespreking van onderzoek en bewijsvoering.
HERKENNING
Ook voor ervaren managers, organisatieadviseurs en coaches is de inhoud niet altijd verrassend. Wie vertrouwd is met systeemdenken, psychologische veiligheid en organisatiecultuur, kent de gedachte dat gedrag mede door de omgeving wordt gevormd waarschijnlijk al. Voor deze lezers zit de meerwaarde vooral in de herkenning en de uitnodiging om de eigen aannames opnieuw te onderzoeken.
Een spiegel voor de lezer
Voor lezers die minder vertrouwd zijn met deze manier van kijken, kunnen dezelfde inzichten juist verhelderend zijn. De kracht van het boek ligt dan ook niet zozeer in theoretische vernieuwing, maar in de concrete situaties waarmee Mullenders abstracte ideeën invoelbaar maakt.
De psychologische inzichten worden toegankelijk uitgelegd en gekoppeld aan praktijksituaties. Bovendien hoef je het boek niet van begin tot eind te lezen. Het bestaat uit zeven delen, elk met acht korte hoofdstukken. De opbouw biedt houvast, maar is niet dwingend: je kunt prima één of twee verhalen lezen en vervolgens stilstaan bij wat je erin herkent.
BETERE VRAGEN
De centrale boodschap is helder: wie gedrag van zichzelf of anderen wil veranderen, moet eerst begrijpen hoe dat gedrag ontstaat. Het boek helpt managers om andere vragen te stellen. Niet alleen: ‘waarom doet deze medewerker zo moeilijk?’ Niet alleen: ‘wat in mij maakt dat ik me niet in het team me op mijn gemak voel?’ Maar vooral om vragen te stellen zoals: ‘welke omstandigheden roepen dit gedrag op?’ ‘Ken ik de verwachtingen over mijn werk eigenlijk wel?’ En welk aandeel heb ik zelf in wat er gebeurt?’
VERRASSENDE PERSPECTIEVEN
Mullenders schreef een toegankelijk boek voor managers en anderen die hun blik op gedrag willen verbreden. De korte hoofdstukken nodigen uit tot lezen. Wie op zoek is naar nieuwe theorieën of een diepgaande wetenschappelijke onderbouwing, kan beter verder zoeken. Wat je niet ziet is een boek voor lezers die bereid zijn de eigen oordelen ter discussie te stellen of die op zoek zijn naar andere, en soms verrassende, perspectieven op menselijk gedrag.