Je kunt als leidinggevende inhoudelijk gelijk hebben en relationeel toch de plank misslaan. Je hebt je argumenten op orde, je bedoelingen zijn goed en toch loopt het gesprek vast. De medewerker schiet in de verdediging, trekt zich terug of zegt ja terwijl je voelt dat er weinig is veranderd. Wat gebeurt daar eigenlijk?
Over die vragen gaat Leidinggeven is een contactsport van Ward Grootens en Hilde Aarts. Het is een boek dat laat zien dat leidinggeven draait om wat er tussen mensen gebeurt en zeker niet alleen om het toepassen van ‘de juiste communicatiestijl’.
Ik heb het manuscript al in een eerdere fase mogen lezen en was toen meteen enthousiast over het gedachtegoed en insteek van Ward Grootens en Hilde Aarts. Hun boek nodigt uit om ook jezelf onder de loep te nemen en de relatie centraal te stellen.
Observeer en reflecteer op je eigen aandeel als leidinggevende
In mijn werk als organisatiepsycholoog valt me op hoe gemakkelijk we het gedrag van anderen tot probleem maken. Een medewerker is ongemotiveerd, biedt weerstand of is moeilijk aanspreekbaar. Vervolgens zoeken we naar een aanpak om dat gedrag bij die medewerker te veranderen. Zelf blijven we zo buiten schot.
Maar… wat als we de vraag eens omdraaien? Wat gebeurt er tussen jou en die medewerker? Wat roept zijn gedrag bij jou op? En hoe beïnvloedt jouw reactie vervolgens zijn gedrag?
Wie de recente documentaire De manager heeft gezien, herkent hoe ingewikkeld zelfs een alledaags gesprek tussen leidinggevende en medewerker kan zijn. Wat inhoudelijk een redelijk gesprek lijkt, kan relationeel behoorlijk schuren.
Ward en Hilde maken dat onzichtbare deel van samenwerking juist bespreekbaar. Een belangrijk begrip voor hen is de relatiedialoog: een gesprek waarin je samen onderzoekt wat er tussen jullie gebeurt. Om patronen te herkennen en te begrijpen hoe je die samen in stand houdt.
Sterk vind ik dat de auteurs dit ook op zichzelf toepassen. Ze beschrijven openhartig hun eigen samenwerking, de momenten waarop het schuurt en wat ze daarin over zichzelf en elkaar ontdekken. Ze houden hun lezers dus niet alleen een spiegel voor, maar durven er zelf ook in te kijken.
Twaalf leiderschapsvaardigheden: veel theorie, weinig theoretisch gedoe
Het boek behandelt twaalf vaardigheden die leidinggevenden helpen om beter contact te maken. Van Ken je kader, Doe normaal en Ken jezelf tot Wees kalm, Leer incasseren, Stop met overtuigen en Wees relatiebewust. Ook aandachtig aanwezig zijn, signalen herkennen, de relatie bespreken, samen creëren en systeembewustzijn komen aan bod.
De kracht van het boek zit voor mij vooral in de overtuigende vertaling van theorie naar praktijk. Er is overduidelijk zeer veel gelezen, onderzocht en doordacht door deze twee auteurs. De uitgebreide literatuurlijst achterin getuigt daarvan. Al maken Ward en Hilde er geen theoretische exercitie van. Ze gebruiken de kennis om herkenbare situaties te verhelderen en geven de lezer handvatten om er daadwerkelijk iets mee te doen.
Vooral het hoofdstuk over zelfkennis raakt aan wat ik in mijn werk vaak tegenkom: we denken dat we objectief naar anderen kijken, maar onze overtuigingen en eerdere ervaringen kleuren voortdurend wat we zien. Een medewerker die ons bovenmatig irriteert, raakt dikwijls aan iets van onszelf.
Dat betekent niet dat het gedrag van die medewerker geen probleem kan zijn. Wel dat het verstandig is om onderscheid te maken tussen wat iemand doet en wat jij daarvan in je hoofd maakt. Dat biedt ruimte om anders te reageren.
Ook het deel over systeembewustzijn vind ik een waardevolle toevoeging. Uitdagingen in organisaties worden gemakkelijk toegeschreven aan individuen, terwijl gedrag vaak mede wordt bepaald door de verhoudingen, verwachtingen en ongeschreven regels binnen een team. Wie dat niet ziet, blijft soms sleutelen aan mensen terwijl het interpersoonlijke patroon onaangetast blijft.
Mensgericht leidinggeven: mild, zonder soft te worden
Wat dit boek onderscheidt van andere leiderschapsboeken, is de toon. Ward en Hilde schrijven mild en constructief, zonder belerend en directief te worden. Ze begrijpen hoe lastig leidinggeven kan zijn en doen niet alsof ze zelf alle vaardigheden al volledig beheersen.
Hun eigen, persoonlijke voorbeelden maken het boek geloofwaardig. Ik heb ervan genoten. Hilde en Ward stellen zich sympathiek kwetsbaar op. Het is gemakkelijk om te zeggen dat je feedback moet kunnen ontvangen. Maar hoe reageer je wanneer iemand kritiek heeft op iets waar je zelf blij mee bent? Of wanneer je merkt dat je opnieuw in je vertrouwde reflex schiet?
Een klein aandachtspunt vind ik het gebruik van Engelse termen hier en daar. Engels is wat mij betreft niet nodig om professioneel te klinken; soms is een ‘gewoon’ Nederlands woord duidelijker. Het is geen groot bezwaar, al viel het me wel op.
Praktische toepassingen voor leidinggevenden, coaches en trainers
De twaalf vaardigheden bieden niet alleen leidinggevenden houvast, maar zijn ook uitstekend te gebruiken in coaching en trainingen. Je kunt ermee oefenen, gesprekken voorbereiden of met teams onderzoeken welke patronen de samenwerking beïnvloeden.
Doordat de auteurs theorie koppelen aan herkenbare situaties, biedt het boek trainers en coaches veel aanknopingspunten. Je kunt een hoofdstuk afzonderlijk gebruiken als voorbereiding op een bijeenkomst of als verdieping bij een vraagstuk dat in een team speelt.
Tegelijkertijd vraagt het boek wel iets van de lezer. Inzicht krijgen in je eigen patronen is één ding; deze veranderen terwijl een gesprek spannend wordt, dat is andere koek. Dat leer je niet alleen door erover te lezen. Daarvoor ga je oefenen, fouten maken en ben je bereid terug te kijken op je eigen gedrag.
Conclusie: een uitstekend leiderschapsboek
Leidinggeven is een contactsport is een inhoudelijk sterk, praktisch en opvallend menselijk boek. Ward en Hilde maken psychologische en organisatiekundige kennis toegankelijk zonder de complexiteit van menselijke relaties uit het oog te verliezen.
Wat mij met name bijblijft, is dat ze leidinggevenden inzicht bieden in hoe ze bewuster kunnen deelnemen aan relaties. Dat is echt een wezenlijk verschil.
Dat Ward en Hilde die opdracht ook aan zichzelf stellen, maakt hun verhaal des te overtuigender. Lezen dus, dit uitstekende boek.