Het lijkt een beetje op een afscheidsboek. Niet dat Dirk De Wachter afscheid neemt van zijn vak, integendeel. Maar met zijn pas ingegane emeritaat kijkt de 66-jarige psychiater terug op zijn leven. Deze keer geen maatschappijkritisch, verzachtend of vertroostend boek over de wereld waarin we leven. De verzachter, verbinder en woordengever van de Lage Landen richt zijn blik in Waarom ik psychiater werd op zichzelf. Hoe werd hij de mens en psychiater die we vandaag kennen?
Hij neemt je mee langs de mensen, gebeurtenissen, boeken en denkers die hem hebben gevormd. Het is een persoonlijk en openhartig verhaal over zijn gezin van herkomst, zijn talenten en vooral zijn beperkingen, zijn ontwikkeling als psychiater en de betekenis van literatuur in zijn leven.
De invloed van literatuur op zijn ontwikkeling
De Wachter schrijft dat hij op zijn zestiende eigenlijk al psychiater werd. Niet letterlijk natuurlijk, maar in die periode ontwaakte zijn liefde voor literatuur. Vooral De avonden van Gerard Reve maakte diepe indruk. Het werd een bepalend moment in zijn ontwikkeling als mens en later als psychiater.
Opmerkelijk is hoe helder hij enerzijds wist wat hij wilde worden, terwijl anderzijds steeds duidelijker werd waar zijn talenten níét lagen. Geen groot voetballer, ondanks zijn bewondering voor George Best. Geen kunstenaar. Geen muzikant. Met de nodige zelfspot beschrijft hij hoe er uiteindelijk weinig anders overbleef dan de psychiatrie. Zijn vader had hem, vanwege de maatschappelijke status, liever arts zien worden. Het werd psychiater.
Familiegeschiedenis en systemisch denken
Ook zijn familiegeschiedenis krijgt uitgebreid aandacht. De achtergrond van zijn vader en moeder, zijn opvoeding en de mensen die daarin een rol speelden. Het is niet verwonderlijk dat De Wachter, die later zo sterk door het systemisch denken werd beïnvloed, ook zijn eigen levensverhaal vanuit die invalshoek beschouwt.
De Wachter beschrijft hoe hij zich ontwikkelde als psychiater. Welke stromingen hem aanspraken, welke minder en hoe zijn denken zich gaandeweg vormde. Een belangrijke rol is weggelegd voor Luc Isebaert, die hem opleidde en inspireerde in de systeemtherapie.
Van borderline tot Borderline Times
Ook de DSM deed zijn intrede in zijn professionele leven. Door lezingen te geven over psychiatrische stoornissen raakte hij steeds meer gefascineerd door borderline. De kenmerken van deze diagnose kregen een steeds prominentere plaats in zijn denken en lezingen. Uiteindelijk leidde dat tot zijn boek Borderline Times. Opnieuw blijkt hoe belangrijk literatuur voor hem is. Naast Reve noemt hij Michel Houellebecq, wiens De wereld als markt en strijd hem hielp om zijn ideeën over borderline op een andere, scherpere en oorspronkelijkere manier onder woorden te brengen.
Emmanuel Levinas en de betekenis van het kleine goede
En dan is er Emmanuel Levinas, met zijn pleidooi voor la petite bonté, het kleine goede. Het werd de inspiratie voor het slothoofdstuk van Borderline Times en een belangrijke rode draad in zijn latere boeken. Bij Levinas vindt De Wachter woorden voor zijn diepste overtuigingen over het mens-zijn en de betekenis van de ontmoeting tussen mensen.
Ook zijn ontdekking van Leonard Cohen krijgt een plaats. Zo ontstaat een mooi beeld van een man bij wie psychiatrie, filosofie, literatuur en muziek voortdurend met elkaar verweven zijn.
Een persoonlijk boek vol zelfinzicht en melancholie
Waarom ik psychiater werd is fraai vormgegeven. Zwart-wit, met gekleurde paginasneden die het ook dichtgeslagen een bijzondere uitstraling geven. De toon is zacht, beschouwend, openhartig en hier en daar melancholisch. Precies zoals we De Wachter kennen. Met zelfinzicht, zelfspot en een systemische blik kijkt hij terug op zijn leven en ontwikkeling.
Bij het slot van het boek staat hij stil bij de toekomst. Zijn gezondheid dwingt hem om het rustiger aan te doen. Hij zal zijn tijd en energie zorgvuldiger moeten doseren. Maar psychiater wil hij blijven. Want psychiater zijn is voor hem veel meer dan een beroep. Het is onderdeel van zijn identiteit.
Hij kijkt met dankbaarheid terug op de bijzondere mensen die hij ontmoette, de plaatsen waar zijn vak hem bracht en het leven dat hij daardoor heeft mogen leiden. En ook op het besef dat hij voor anderen van betekenis is geweest. In de geest van Gerard Reve besluit hij: het is niet onopgemerkt gebleven.
Ik las Waarom ik psychiater werd in één avond, in één ruk uit. Dirk De Wachter weer een beetje beter leren kennen. Mooi. Een must-read voor iedereen die zijn werk en gedachtegoed een warm hart toedraagt.