Recensie

De common good economie- ‘Kundig, doordacht en rijk aan voorbeelden’

In De common good economie pleit Mariana Mazzucato voor een andere vorm van kapitalisme die is gericht op gestuurde groei ten dienste van het algemeen belang. In haar recensie onderzoekt Annemarie Smits hoe zij het kapitalisme anders wil inrichten met een actievere overheid die gedeelde welvaart mede creëert.

Annemarie Smits | 20 november 2026 | 4-5 minuten leestijd

Mariana Mazzucato (1968) is een Italiaans-Amerikaans econome en hoogleraar Economics of Innovation & Public Value aan University College London. Ze is een van de invloedrijkste economen van dit moment.

De Engelse term common good is in de Nederlandse vertaling onvertaald gebleven en zou ik vertalen met algemeen belang. De econome geeft hieraan geen eigen invulling. In een interview in het FD van 9 oktober 2026 wijst ze op de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties: ‘Eerlijk gezegd denk ik dat die VN-doelen gewoon de juist doelen zijn. Met welke zou je het oneens zijn? Geen honger. Geen armoede. Gezondheid voor iedereen. Klimaat actie. Gendergelijkheid.’ Het mooie is dat veel landen zich hieraan al hebben verbonden. Daar moeten we dus beginnen.

Iedereen zal profiteren

Iedereen zal profiteren van een common-good economie. Maar om er te komen zijn er nog grote obstakels te overwinnen. Er zijn veel individuen en organisaties die profiteren van het huidige systeem en die ook de macht in handen hebben de status quo te handhaven. Zoals de techbedrijven die grote winsten maken met onze data, technologie gebruiken die andere bedrijven hebben ontwikkeld en weinig belasting betalen.

In ons huidige economisch model staat het individu centraal en grijpt de overheid alleen in als er al iets is misgegaan. De aanname is dat mensen actoren zijn die hun eigenbelang nastreven en dat het de taak van de overheid is om marktfalen te corrigeren. Maar de hedendaagse uitdagingen vereisen meer dan alleen correcties achteraf van marktfalen.

actievere overheid

Mazzucato pleit daarom voor een actievere overheid die gedeelde welvaart mede creëert. Een overheid gedreven door publieke purpose, niet ingepalmd door private belangen. Eenzelfde boodschap las ik eerder in Doorbraakeconomie van wetenschapper en bedrijfskundige Dr. Richard Janssen: Europa heeft een sterkere overheid nodig. Een overheid die richting durft te geven, kaders stelt en doorzet. Een overheid die innovatie aanwakkert, nieuwe bedrijven helpt opschalen en strengere normen stelt aan bedrijven die duurzaamheid of mensenrechten negeren.

Mazzucato heeft niets met de degrowth beweging, die stelt dat een duurzame economie niet samengaat met verdere groei. In het bredere postgroeidebat staan denkers die wel die kant op gaan. Econoom Matthias Olthaar van wie ik eerder Alles van waarde las pleit voor een needs-based economie die draait om wat mensen werkelijk nodig hebben, waarin mens, natuur en gemeenschap tot leven komen, ook als dat betekent dat het bbp krimpt. De visie van econoom Paul Schenderling, wiens boek Continent van kwaliteit zich op Europa richt, sluit daarbij aan. Zijn idee van een steady-state economy draait om een economie die stabiel blijft in omvang, maar zich kwalitatief blijft ontwikkelen.

verkeerde maatstaven

Volgens Mazzucato is groei op zich niet het probleem, wel hoe we zijn gegroeid en hoe we de opbrengsten daarvan hebben verdeeld. Klimaatverandering en groei kunnen samengaan: wie investeert in duurzaam vervoer en duurzame voedselsystemen, creëert juist groei. Het probleem is ons begrip van groei. We hanteren de verkeerde maatstaven. Die verwarren prijzen met waarde. Zo groeit het bbp door vervuiling wanneer iemand betaald krijgt het op te ruimen.

Mazzucato biedt een kompas voor de common good-economie die ons de juiste koers kan wijzen. Het kompas biedt geen kant en klare antwoorden, maar helpt om bij elkaar te komen en samen de oplossingen te vinden.

Kompas met vijf principes

Het kompas bestaat uit vijf principes. Purpose en richting zorgen ervoor dat alles wat we doen in lijn is met de geformuleerde missie, gebaseerd op de SDG’s bijvoorbeeld.

Het tweede element draait om burgerparticipatie: cocreatie en participatie. Mazzucato wijdt er een heel hoofdstuk aan. De SDG’s geven richting, de manier waarop je die doelen lokaal vormgeeft, moet je samen met mensen bepalen. Het moet iets betekenen voor het dagelijks welzijn van mensen.

Collectief leren en kennisdelen zijn het derde element. Toegang voor iedereen en het delen in opbrengsten het vierde. Aangezien de risico’s voor het realiseren van een betere toekomst collectief zijn, zal dat ook moeten gelden voor de opbrengsten. Transparantie en verantwoordingsplicht vormen het vijfde element. Vertrouwen is essentieel.

indrukwekkende bronnenlijst

De common good economie eindigt met een indrukwekkende bronnenlijst van bijna vijftig pagina’s. In haar dankwoord noemt ze drie onderzoeksassistenten, maar de twee jaar schrijfwerk lijkt ze grotendeels zelf te hebben verricht. Eerdere boeken van haar waren onder andere De waarde van alles (2018) en The Big Con (2023, met Rosie Collington) over hoe de adviesbranche bedrijven en overheden verzwakt. Vooral over dat laatste boek heb ik veel gehoord. Op kantoor (ik werk bij een uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid) zag ik er zelfs een manager mee onder zijn arm lopen.

In juni verscheen dit nieuwste boek van haar. De common good economie is kundig, doordacht en rijk aan voorbeelden. Je moet er even voor gaan zitten, en sommige hoofdstukken zijn vrij uitvoerig en daardoor wat taai. Maar als je meer wilt lezen over de visie van deze beroemde econome op het hervormen van het kapitalisme ten goede van de mens, dan is dit een aanrader.

Over Annemarie Smits
Annemarie Smits werkt als projectleider duurzaamheid bij een uitvoeringsorganisatie van de rijksoverheid. Daarvoor was ze IT projectmanager en consultant bij onder andere een grote bank en een internationaal adviesbureau. Daarnaast helpt ze auteurs met het schrijven van hun roman, non-fictie boek of managementboek. 

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen