trefwoord
Altruïsme: de wetenschap en praktijk van onbaatzuchtig handelen
Is de mens van nature egoïstisch of juist geneigd tot zorg voor anderen? Altruïsme - onbaatzuchtig handelen in het belang van een ander, zonder dat daar direct eigen voordeel tegenover staat - is al eeuwenlang onderwerp van filosofisch en wetenschappelijk debat. De afgelopen jaren verschenen opvallend veel boeken die dit beeld nuanceren of juist onderbouwen. Op deze pagina een overzicht van de belangrijkste inzichten, auteurs en boeken over altruïsme.
De mens als sociaal wezen
Een van de invloedrijkste bijdragen aan het debat komt van historicus Rutger Bregman. Hij stelt dat altruïstisch gedrag niet de uitzondering is, maar de norm - vooral zichtbaar in crisissituaties, wanneer mensen juist het beste in zichzelf naar boven halen.
Rutger Bregman
Als we uitgaan van het slechte in de mens, roepen we het slechte juist op. Als we uitgaan van het goede, wekken we ook het goede.
Uit: De meeste mensen deugen
Geven als strategie: Adam Grant over gevers en nemers
Waar Bregman het altruïsme als biologisch gegeven beschrijft, kijkt organisatiepsycholoog Adam Grant naar de praktische consequenties ervan op de werkvloer. Hij maakt een belangrijk onderscheid tussen zelfwegcijferend altruïsme - dat uitputtend kan werken - en strategisch geven, dat juist loont.
Altruïsme en het brein
Naast de gedragswetenschappelijke invalshoek is er ook neurobiologisch onderzoek naar altruïsme. Hoogleraar neurochirurgie James Doty onderzoekt al jaren wat er in het brein gebeurt wanneer we compassie en altruïsme ervaren.
James Doty
Evolutionaire wortels: verwantschap en wederkerigheid
Bioloog en neuroloog Robert Sapolsky benadert altruïsme vanuit de evolutiebiologie. Zijn onderzoek naar bavianen en mensen laat zien dat schijnbaar onzelfzuchtig gedrag vaak te verklaren is via verwantschapsselectie en wederkerig altruïsme: ik help jou, zodat jij mij ooit kunt helpen.
Altruïsme voorbij het heden: toekomstige generaties
Filosoof William MacAskill, medeoprichter van de effectief-altruïsmebeweging, trekt de kring van altruïsme nog verder open. Hij stelt dat we niet alleen om het welzijn van mensen nu moeten geven, maar ook om dat van generaties die nog geboren moeten worden.
Vrijgevigheid in het digitale tijdperk
TED-directeur Chris Anderson onderzoekt hoe het internet altruïstisch gedrag kan versterken. Vrijgevigheid die ooit lokaal bleef, kan nu wereldwijd en viraal gaan.
-
Infectious Generosity - ‘Goed opgebouwd en onderbouwd’Verder lezen in het magazineFreija van Duijne noemt het boek goed opgebouwd en onderbouwd: Anderson laat overtuigend zien hoe het internet een turbo kan zetten op onze vrijgevigheid.
In Mindgym, sportschool voor je geest wordt altruïsme omschreven als een van de vier circuits van een gelukkig brein: door regelmatig onbaatzuchtig te geven, train je als het ware je geluksspieren.
Uit: Mindgym, sportschool voor je geestAltruïsme als organisatiedoel
Ook binnen organisaties kan altruïsme een leidend principe zijn. Filosoof Nikos Mourkogiannis noemt het een van de vier legitieme morele doelen die bedrijven kunnen nastreven, naast onder meer excellentie en heroïsme.
De keerzijde: empathie zonder grenzen
Altruïsme en empathie liggen dicht bij elkaar, maar kennen ook een schaduwzijde. Te veel empathie kan leiden tot stress en uitputting, iets waar meerdere auteurs op wijzen.
-
De schaduwzijde van empathieVerder lezen in het magazineGer Post beschrijft in dit artikel hoe overmatige empathie kan doorslaan in stress, uitbuiting en zelfs vreemdelingenhaat - een belangrijke nuance bij het verhaal over altruïsme.
-
Petra Kuipers: ‘Empathische leiders gaan ongemak niet uit de weg’Verder lezen in het magazinePetra Kuipers pleit voor empathisch leiderschap dat ongemak niet uit de weg gaat: altruïsme en empathie vragen moed, niet alleen goede bedoelingen.
Conclusie: altruïsme als kompas
Of het nu gaat om de evolutionaire wortels van ons gedrag, de werking van het brein, of de praktische toepassing op de werkvloer: altruïsme blijkt een veelzijdig en diepmenselijk thema. De boeken op deze pagina laten zien dat onbaatzuchtig handelen niet alleen een ideaal is, maar een krachtig instrument voor individuen, organisaties en de samenleving als geheel. Wie zich verdiept in altruïsme, ontdekt dat geven en ontvangen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn - en dat juist daarin de sleutel ligt tot een betekenisvol bestaan.