trefwoord
Paradoxaal leiderschap
Leidinggeven betekent voortdurend schipperen tussen tegenstrijdige belangen: sturing geven en toch ruimte laten, structuur bieden en tegelijk flexibiliteit toestaan, controle houden en autonomie stimuleren. Waar klassiek leiderschap vaak vraagt om te kiezen tussen uitersten, draait paradoxaal leiderschap om iets anders: het verzoenen van die uitersten. Niet of-of, maar en-en. Op deze pagina brengen we boeken, auteurs en artikelen samen die dit vakgebied vanuit verschillende invalshoeken belichten.
Ivo Brughmans
-
Paradoxaal leiderschap - Soepel schakelen tussen tegenpolenVerder lezen in het magazineIn dit artikel geeft Brughmans zelf een preview van zijn boek: hoe ga je om met tegenstrijdige verwachtingen zonder in grijzige compromissen te vervallen?
-
Ivo Brughmans: ‘Waarom zou je ouderenzorg niet combineren met kinderopvang?Verder lezen in het magazineEen interview waarin Brughmans uitlegt waarom actie en reactie onlosmakelijk verbonden zijn, ook in organisaties - met als prikkelend voorbeeld de combinatie van ouderenzorg en kinderopvang.
Sturing en ruimte: de klassieke paradox
Een van de meest besproken paradoxen in leiderschap is die tussen sturing en ruimte. Moet een leider richting geven, of juist loslaten en vertrouwen? Deze schijnbare tegenstelling staat centraal in het werk van Leo van de Vorst, die voortbouwt op eerder werk over dit thema.
Leo van de Vorst
Sturing en ruimte zijn geen tegenpolen die tegen elkaar moeten worden afgewogen, maar krachten die elkaar versterken wanneer een leider ze tegelijkertijd weet in te zetten.
Uit: Kom van de bal afKritische kanttekeningen bij de paradox-gedachte
Niet iedereen is overtuigd dat paradoxaal denken direct toepasbaar is in de praktijk. Ben Kuiken plaatste al in een vroeg stadium kanttekeningen bij het concept sturing en ruimte, zoals dat destijds door Van de Vorst en Henk Roelofs werd gepresenteerd.
-
Interessant én vrijblijvendVerder lezen in het magazineKuiken noemt het concept 'interessant én vrijblijvend': een boeiende denkrichting, maar volgens hem nog onvoldoende vertaald naar praktisch handelen voor de manager.
Er is meer mogelijk dan eendimensionale keuzes, innerlijke verscheurdheid of grijzige compromissen.
Uit: Paradoxaal leiderschap
Navigeren tussen tegenstellingen: nieuwe perspectieven
Naast Brughmans en Van de Vorst zijn er auteurs die de paradox-gedachte vanuit psychologisch perspectief benaderen. Danny Mullenders beschrijft leiderschap als een voortdurende dans met paradoxen, waarbij leidinggevenden leren navigeren tussen schijnbare tegenstellingen in plaats van voortijdig te kiezen.
-
De kunst van niet kiezen - Psychologisch navigeren voor leidinggevendenVerder lezen in het magazineMullenders stelt dat leidinggevenden te vaak naar enkelvoudige oplossingen grijpen voor complexe problemen, terwijl juist het soepel navigeren tussen tegenstellingen gevraagd wordt.
-
Danny Mullenders: ‘Leiderschap is een dans met paradoxen’Verder lezen in het magazineIn dit interview legt Mullenders uit waarom leiders die hun paradoxale rol niet begrijpen, speelbal worden van hun eigen context - en hoe ze de regie terug kunnen nemen.
Paradoxaal leiderschap in de praktijk: van lean tot netwerkorganisaties
De paradox-gedachte duikt ook op in specifieke toepassingsgebieden. Bij Lean-management bijvoorbeeld, waar standaardisering en verbetering elkaar lijken tegen te spreken. En bij netwerkorganisaties, waar leiders moeten schakelen tussen macht en invloed, structuur en vrijheid.
-
Marcel van Assen: ‘Lean leiderschap is cement tussen verschillende leiderschapsstijlen’Verder lezen in het magazineMarcel van Assen legt uit waarom Lean-leiderschap draait om het laveren tussen paradoxen: sturen op standaardisering én op verbetering, soms zelfs vertragen om later sneller te kunnen gaan.
Verwante visies op paradoxaal leiderschap
Het thema beperkt zich niet tot één school of auteur. Ook Jo Sanders en Jacqueline Hospers raken vanuit hun eigen vakgebied aan de kern van paradoxaal leiderschap: het verzoenen in plaats van kiezen.
-
Jo Sanders: ‘Geen keuze maken maar verzoenen’Verder lezen in het magazineJo Sanders onderzoekt hoe een autocratische manager toch bewonderd kan worden door medewerkers - een paradox die volgens hem vraagt om verzoenen in plaats van kiezen.
-
Jacqueline Hospers: ‘Deel je spanning en onzekerheid met je medewerkers’Verder lezen in het magazineJacqueline Hospers bespreekt hoe leidinggevenden werkbare oplossingen creëren die recht doen aan tegengestelde perspectieven van betrokkenen, zonder spanning en onzekerheid te verdoezelen.
Conclusie
Paradoxaal leiderschap is geen modeterm, maar een fundamenteel andere manier van kijken naar leiderschap. Waar traditionele modellen vragen om keuzes tussen uitersten, laten Brughmans, Van de Vorst, Mullenders en andere auteurs zien dat de kracht juist zit in het combineren van tegenstellingen. Sturing én ruimte, structuur én flexibiliteit, controle én autonomie - het zijn geen dilemma's om te overwinnen, maar polen om mee te leren dansen. Wie dat beheerst, navigeert niet alleen soepeler door complexiteit, maar haalt er ook meer creativiteit en veerkracht uit dan uit elke eendimensionale keuze.
