Wederkerige overeenkomsten

Een wederkerige overeenkomst is een contract waarbij beide partijen over en weer verplichtingen op zich nemen: de één levert een prestatie, de ander betaalt of presteert iets terug. Denk aan huur, koop of aanneming. Zolang alles goed gaat, is dit een vanzelfsprekend onderdeel van het verbintenissenrecht. Complex wordt het pas wanneer een van de partijen failliet gaat, of wanneer de overeenkomst moet worden ontbonden. Wat gebeurt er dan met de wederzijdse verplichtingen? Deze pagina brengt de belangrijkste literatuur over dit leerstuk in kaart, met een zwaartepunt op het insolventierecht.

Het keuzerecht van de curator

De kern van het vraagstuk zit in artikel 37 van de Faillissementswet: als bij faillissement een overeenkomst nog niet (volledig) is nagekomen door beide partijen, mag de curator kiezen. Doet hij de overeenkomst gestand, dan moet hij zelf ook presteren; laat hij dat na, dan kan de wederpartij haar vordering slechts als concurrente schuldeiser indienen. Dit keuzerecht raakt de kern van het insolventierecht en wordt in de vakliteratuur uitgebreid besproken.

Verdieping in het insolventiepassief

Naast de algemene behandeling van het faillissementsrecht bestaat er specialistische literatuur die zich volledig richt op de positie van schuldeisers bij wederkerige overeenkomsten. Deze werken gaan dieper in op de vraag hoe vorderingen worden gewaardeerd, afhankelijk van de keuze die de curator maakt.

Insolventierecht in bredere context

Wie het leerstuk van wederkerige overeenkomsten wil begrijpen, doet er goed aan ook de bredere insolventierechtelijke literatuur te raadplegen. Daarin wordt het keuzerecht van de curator besproken tegen de achtergrond van recente jurisprudentie en wetgeving, zoals de WHOA.

De curator en de verwijderingsplicht

Een specifiek aspect van wederkerige overeenkomsten in faillissement betreft de vraag wat er gebeurt met zaken die na beëindiging van de overeenkomst nog aanwezig zijn, bijvoorbeeld bij huur van bedrijfsruimte. Moet de curator deze verwijderen, en wie draagt de kosten daarvan?

Ontbinding als algemeen leerstuk

Buiten het faillissementsrecht speelt de wederkerige overeenkomst ook een centrale rol bij ontbinding wegens wanprestatie. Artikel 6:265 BW bepaalt dat een tekortkoming in een wederkerige overeenkomst de andere partij de bevoegdheid geeft deze (gedeeltelijk) te ontbinden.

Conclusie

Het leerstuk van de wederkerige overeenkomst raakt vrijwel elk onderdeel van het verbintenissen- en insolventierecht. Van de dagelijkse contractpraktijk tot de complexe vraagstukken die ontstaan bij faillissement: telkens draait het om de vraag hoe wederzijdse verplichtingen zich tot elkaar verhouden wanneer één partij niet meer kan of wil presteren. De hier besproken werken van onder meer Bob Wessels, Floris Bakels en J.B. Huizink bieden samen een compleet beeld van dit fundamentele leerstuk, zowel in de context van faillissement als daarbuiten.