trefwoord

Welvaartsstaat: opbouw, afbraak en de zoektocht naar een nieuw evenwicht

Geen enkel systeem heeft de Nederlandse samenleving zo diepgaand gevormd als de welvaartsstaat. Sinds de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog nam de overheid steeds meer verantwoordelijkheid voor het welzijn van burgers: sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en volkshuisvesting werden collectieve voorzieningen. Maar dat model staat allang niet meer onwrikbaar overeind. Neoliberaal beleid, decentralisaties en een roep om eigen verantwoordelijkheid hebben de verzorgingsstaat de afgelopen decennia grondig verbouwd. Op deze pagina brengen we boeken en artikelen samen die de geschiedenis, de kritiek en de toekomst van de welvaartsstaat belichten.

De opbouw van een naoorlogs ideaal

De Nederlandse verzorgingsstaat ontstond niet uit het niets. Ze was het antwoord op onzekerheid, armoede en ongelijkheid, en werd gedragen door een breed politiek en maatschappelijk verlangen naar bestaanszekerheid.

Spotlight: Paul Frissen

Jelle Gaemers schreef de biografie van Willem Drees, de politicus die met de invoering van de AOW het fundament legde onder de Nederlandse verzorgingsstaat. Zijn werk maakt inzichtelijk hoe idealisme en praktisch bestuur samenkwamen in de naoorlogse opbouw.
Jelle Gaemers
Willem Drees
Een biografie van de man die als minister-president de Nederlandse verzorgingsstaat vormgaf. Onmisbaar voor wie de wortels van het huidige sociale stelsel wil begrijpen.
Boek bekijken
€ 39,90
Nu besteld, donderdag in huis | Gratis verzonden
Carla van Baalen Anne Bos
Grote idealen, smalle marges
Dit boek beschrijft de opbouw, bloei en eerste crisis van de Nederlandse welvaartsstaat in de jaren zeventig, een cruciale periode waarin de idealen van de verzorgingsstaat op de proef werden gesteld.
Boek bekijken
€ 59,90
In herdruk, verwacht op 31‑12‑2026

Auteurs die schrijven over 'welvaartsstaat'

Wetenschappelijke kaders: wat is de verzorgingsstaat eigenlijk?

Om de discussie over de welvaartsstaat goed te kunnen voeren, is een helder theoretisch kader onmisbaar. Verschillende auteurs hebben geprobeerd de kernvragen en varianten van de verzorgingsstaat systematisch in kaart te brengen.

Kees van Kersbergen Barbara Vis
De verzorgingsstaat
De verzorgingsstaat van Barbara Vis en Kees van Kersbergen behandelt de kernvragen, ontwikkeling en hervormingen van de verzorgingsstaat als centraal thema en biedt een gedegen wetenschappelijke basis.
Boek bekijken
€ 15,-
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Hannie Geugjes
Socialezekerheidsrecht begrepen
Hannie Geugjes bespreekt in dit standaardwerk het concept van de verzorgingsstaat als uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid, met heldere uitleg voor studenten en professionals.
Boek bekijken
€ 49,50
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis | Gratis verzonden

Spotlight: Hannie Geugjes

Als hoofddocent arbeids- en socialezekerheidsrecht aan de Hogeschool Utrecht combineert Hannie Geugjes juridische precisie met toegankelijkheid, waardoor haar werk veel wordt gebruikt in het onderwijs.

Neoliberalisme en de verbouwing van de verzorgingsstaat

Vanaf de jaren tachtig kwam de verzorgingsstaat onder druk te staan door een nieuw economisch denken: marktwerking, deregulering en eigen verantwoordelijkheid werden sleutelwoorden. Diverse auteurs onderzoeken hoe dit neoliberale gedachtegoed de Nederlandse verzorgingsstaat heeft getransformeerd.

Spotlight: Merijn Oudenampsen

Merijn Oudenampsen bracht samen met Bram Mellink de politieke geschiedenis van het Nederlandse neoliberalisme in kaart. Hun onderzoek toont hoe geleidelijk en doelbewust de verzorgingsstaat is hervormd.
Bram Mellink Merijn Oudenampsen
Neoliberalisme
Neoliberalisme analyseert de opkomst, bloei en hervorming van de Nederlandse verzorgingsstaat onder invloed van neoliberaal denken, en is inmiddels uitgegroeid tot een moderne klassieker.
Boek bekijken
€ 34,90
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis | Gratis verzonden
Naomi Woltring
De marktconforme verzorgingsstaat
Naomi Woltring onderzoekt in De marktconforme verzorgingsstaat hoe neoliberale ideeën de Nederlandse verzorgingsstaat fundamenteel hebben veranderd, als vervolg op haar eerdere bijdrage aan het werk van Oudenampsen en Mellink.
Boek bekijken
€ 29,90
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis | Gratis verzonden
De grote verkilling - Van Istendael is een begenadigd auteur
Teun van Aken
Dit artikel bespreekt hoe sociaaldemocraten en christendemocraten het neoliberale gedachtegoed omarmden, met de 'grote verkilling' van de Europese verzorgingsstaat als gevolg.

Spotlight: Geert van Istendael

Geert van Istendael, schrijver en essayist, beschrijft in zijn pamflet de afkalving van de verzorgingsstaat in verschillende Europese landen als gevolg van neoliberaal beleid, met scherpe pen en grote betrokkenheid.
Geert van Istendael
De grote verkilling
De grote verkilling is een aangrijpend manifest tegen de kilte die volgens Van Istendael over Europa is neergedaald sinds de verzorgingsstaat is uitgehold.
Boek bekijken
21,99
9,95
Laatste exemplaar! Voor 21:00 besteld, dinsdag in huis

Kritiek van binnenuit: werkt het systeem nog?

Niet alleen van rechtse zijde klinkt kritiek. Ook auteurs die de verzorgingsstaat een warm hart toedragen, stellen kritische vragen over de effectiviteit en menselijkheid van het huidige systeem.

SPOTLIGHT: Klaas Mulder

Filosoof Klaas Mulder, bekend als kritische stem binnen de publieke sector, ontleedt in zijn boek vier soorten crises die de verzorgingsstaat teisteren, ondanks torenhoge kosten. Meer over Klaas Mulder
Klaas Mulder
Foutje moet kunnen
Foutje moet kunnen bekritiseert hoe de verzorgingsstaat is uitgegroeid tot een systeem dat niet altijd levert wat het belooft, ondanks de enorme kosten die ermee gemoeid zijn.
Boek bekijken
€ 25,-
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis | Gratis verzonden
Willemijn van Der Zwaard
Omwille van fatsoen
Willemijn van der Zwaard vraagt zich in Omwille van fatsoen kritisch af of de Nederlandse verzorgingsstaat werkelijk menselijke waardigheid garandeert voor iedereen.
Boek bekijken
€ 61,50
Levertijd ongeveer 6 werkdagen | Gratis verzonden
Utopia for Realists Rutger Bregman leert ons dat een verzorgingsstaat die uitsluitend controleert en verplicht, mensen niet bevrijdt maar vernedert. Een onvoorwaardelijk basisinkomen zou dit patroon kunnen doorbreken.

Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving

De laatste decennia is de nadruk verschoven van collectieve zorg naar eigen verantwoordelijkheid. Decentralisaties brachten taken van het Rijk naar gemeenten, met wisselend succes.

Marcel Ham Femmianne Bredewolde Albert-Jan Kruiter
Hoe de verzorgingsstaat verbouwd wordt
Hoe de verzorgingsstaat verbouwd wordt analyseert de drie decentralisaties waarmee de Nederlandse verzorgingsstaat ingrijpend werd hervormd, met alle gevolgen van dien voor burgers en professionals.
Boek bekijken
€ 19,90
Nu besteld, donderdag in huis
Stephan Steinmetz
De brievenbus van Mevrouw de Vries
Stephan Steinmetz laat in De brievenbus van Mevrouw de Vries zien hoe marktwerking de verzorgingsstaat verandert voor juist de meest kwetsbare burgers.
Boek bekijken
€ 17,50
Nu besteld, donderdag in huis
Het ontmantelen van de demos
Peter van den Boom
Dit artikel over het ontmantelen van de demos plaatst de veranderende verzorgingsstaat in een breder democratisch perspectief.

Internationaal perspectief: hoe doen andere landen het?

De Nederlandse verzorgingsstaat staat niet op zichzelf. Vergelijkingen met andere landen, van Zweden tot de Verenigde Staten, leren ons veel over de keuzes die aan een sociaal stelsel ten grondslag liggen.

Charlotte Boström
Waarom Zweedse vrouwen niet gratis werken
Charlotte Boström vergelijkt in Waarom Zweedse vrouwen niet gratis werken de Nederlandse en Zweedse welvaartsstaat, met grote gevolgen voor gendergelijkheid door de keuze tussen universele en selectieve voorzieningen.
Boek bekijken
22,95
10,95
Laatste exemplaar! Voor 21:00 besteld, dinsdag in huis
De uitvinding van de verzorgingsstaat is een van de belangrijkste stappen die de mensheid ooit heeft gezet in de strijd tegen ongelijkheid. Uit: Een kleine geschiedenis van de gelijkheid

Pleidooien voor herstel en vernieuwing

Naast kritiek klinken ook stemmen die pleiten voor het behoud en de versterking van de welvaartsstaat, juist in tijden van crisis en toenemende onzekerheid.

Dirk Geldof
Als risico's viraal gaan
Dirk Geldof toont in Als risico's viraal gaan aan hoe de coronacrisis het belang van een sterke welvaartsstaat met goede sociale zekerheid en gezondheidszorg heeft blootgelegd.
Boek bekijken
€ 24,25
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis | Gratis verzonden
Anja Meulenbelt
Alle moeders werken al
Anja Meulenbelt bekritiseert in Alle moeders werken al de afbraak van de verzorgingsstaat, die volgens haar vooral vrouwen en moeders treft, en pleit voor herstel.
Boek bekijken
€ 10,99
Op voorraad | Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Veenbrand - Smeulende kwesties in de welvarende samenleving
Paul Misdorp
Kim Putters blikt in zijn columns terug op smeulende kwesties in de welvarende samenleving, van groeiende ongelijkheid tot afnemend vertrouwen in instituties.
De ongelijkheidsmachine Paul Goossens leert ons dat de welvaartsstaat ooit ontstond als reactie op extreme ongelijkheid, en dat afbraak ervan onvermijdelijk weer tot grotere verschillen leidt.

Conclusie: een systeem in beweging

De welvaartsstaat is geen statisch gegeven, maar een voortdurend onderhandeld compromis tussen solidariteit en eigen verantwoordelijkheid, tussen collectieve bescherming en individuele vrijheid. De boeken en artikelen op deze pagina laten zien dat het debat springlevend is: van historische analyses over Drees en de wederopbouw, via felle kritiek op neoliberale afbraak, tot hoopvolle pleidooien voor vernieuwing. Wie de toekomst van de Nederlandse samenleving wil begrijpen, kan niet om de geschiedenis en de actualiteit van de welvaartsstaat heen.

Boeken over 'welvaartsstaat' koop je bij Managementboek.nl

Producten over 'welvaartsstaat'

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

    Personen

      Trefwoorden

        Artikelen