trefwoord
Welvaartsstaat: opbouw, afbraak en de zoektocht naar een nieuw evenwicht
Geen enkel systeem heeft de Nederlandse samenleving zo diepgaand gevormd als de welvaartsstaat. Sinds de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog nam de overheid steeds meer verantwoordelijkheid voor het welzijn van burgers: sociale zekerheid, gezondheidszorg, onderwijs en volkshuisvesting werden collectieve voorzieningen. Maar dat model staat allang niet meer onwrikbaar overeind. Neoliberaal beleid, decentralisaties en een roep om eigen verantwoordelijkheid hebben de verzorgingsstaat de afgelopen decennia grondig verbouwd. Op deze pagina brengen we boeken en artikelen samen die de geschiedenis, de kritiek en de toekomst van de welvaartsstaat belichten.
De opbouw van een naoorlogs ideaal
De Nederlandse verzorgingsstaat ontstond niet uit het niets. Ze was het antwoord op onzekerheid, armoede en ongelijkheid, en werd gedragen door een breed politiek en maatschappelijk verlangen naar bestaanszekerheid.
Spotlight: Paul Frissen
Boek bekijken
Boek bekijken
Auteurs die schrijven over 'welvaartsstaat'
Wetenschappelijke kaders: wat is de verzorgingsstaat eigenlijk?
Om de discussie over de welvaartsstaat goed te kunnen voeren, is een helder theoretisch kader onmisbaar. Verschillende auteurs hebben geprobeerd de kernvragen en varianten van de verzorgingsstaat systematisch in kaart te brengen.
Boek bekijken
Boek bekijken
Spotlight: Hannie Geugjes
Neoliberalisme en de verbouwing van de verzorgingsstaat
Vanaf de jaren tachtig kwam de verzorgingsstaat onder druk te staan door een nieuw economisch denken: marktwerking, deregulering en eigen verantwoordelijkheid werden sleutelwoorden. Diverse auteurs onderzoeken hoe dit neoliberale gedachtegoed de Nederlandse verzorgingsstaat heeft getransformeerd.
Spotlight: Merijn Oudenampsen
Boek bekijken
Boek bekijken
Spotlight: Geert van Istendael
Boek bekijken
Kritiek van binnenuit: werkt het systeem nog?
Niet alleen van rechtse zijde klinkt kritiek. Ook auteurs die de verzorgingsstaat een warm hart toedragen, stellen kritische vragen over de effectiviteit en menselijkheid van het huidige systeem.
SPOTLIGHT: Klaas Mulder
Boek bekijken
Boek bekijken
Utopia for Realists Rutger Bregman leert ons dat een verzorgingsstaat die uitsluitend controleert en verplicht, mensen niet bevrijdt maar vernedert. Een onvoorwaardelijk basisinkomen zou dit patroon kunnen doorbreken.
Van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
De laatste decennia is de nadruk verschoven van collectieve zorg naar eigen verantwoordelijkheid. Decentralisaties brachten taken van het Rijk naar gemeenten, met wisselend succes.
Boek bekijken
Boek bekijken
Internationaal perspectief: hoe doen andere landen het?
De Nederlandse verzorgingsstaat staat niet op zichzelf. Vergelijkingen met andere landen, van Zweden tot de Verenigde Staten, leren ons veel over de keuzes die aan een sociaal stelsel ten grondslag liggen.
Boek bekijken
De uitvinding van de verzorgingsstaat is een van de belangrijkste stappen die de mensheid ooit heeft gezet in de strijd tegen ongelijkheid. Uit: Een kleine geschiedenis van de gelijkheid
Pleidooien voor herstel en vernieuwing
Naast kritiek klinken ook stemmen die pleiten voor het behoud en de versterking van de welvaartsstaat, juist in tijden van crisis en toenemende onzekerheid.
Boek bekijken
Boek bekijken
De ongelijkheidsmachine Paul Goossens leert ons dat de welvaartsstaat ooit ontstond als reactie op extreme ongelijkheid, en dat afbraak ervan onvermijdelijk weer tot grotere verschillen leidt.
Conclusie: een systeem in beweging
De welvaartsstaat is geen statisch gegeven, maar een voortdurend onderhandeld compromis tussen solidariteit en eigen verantwoordelijkheid, tussen collectieve bescherming en individuele vrijheid. De boeken en artikelen op deze pagina laten zien dat het debat springlevend is: van historische analyses over Drees en de wederopbouw, via felle kritiek op neoliberale afbraak, tot hoopvolle pleidooien voor vernieuwing. Wie de toekomst van de Nederlandse samenleving wil begrijpen, kan niet om de geschiedenis en de actualiteit van de welvaartsstaat heen.