Wetboek van Strafrecht

Het wetboek van strafrecht vormt al sinds 1886 het fundament van het Nederlandse strafrecht. Hierin staan de strafbare feiten omschreven, verdeeld over drie boeken: algemene bepalingen, misdrijven en overtredingen. Wie zich verdiept in strafrecht, komt onvermijdelijk bij dit wetboek terecht. Op deze pagina bespreken we de belangrijkste boeken die inzicht geven in de inhoud, geschiedenis en toepassing van dit centrale wetboek, zowel voor de praktijkjurist als voor de student en de opsporingsambtenaar.

Het wetboek als praktisch naslagwerk

Voor wie dagelijks met het wetboek van strafrecht werkt, is een actueel naslagwerk onmisbaar. Verschillende uitgaven bieden de volledige wettekst, al dan niet voorzien van commentaar, speciaal toegesneden op de doelgroep die ermee werkt.

De geschiedenis en wetsgeschiedenis van het wetboek

Het wetboek van strafrecht is niet statisch: sinds 1886 is het voortdurend gewijzigd en aangevuld. Wie de achtergrond van een artikel wil begrijpen, moet terug naar de wetsgeschiedenis. Hierin ligt het specialisme van Martin Scharenborg, die een omvangrijke reeks heeft geschreven waarin de ontwikkeling van het wetboek artikel voor artikel wordt gereconstrueerd.

Naast deze overzichtswerken heeft Scharenborg per onderdeel van het wetboek ook afzonderlijke delen geschreven over de wetsgeschiedenis, telkens toegespitst op een reeks artikelen uit Boek 1, 2 of 3.

Ook de specifieke misdrijven uit Boek 2 zijn in afzonderlijke delen uitgewerkt, van de eerste misdrijven tot de verkeersgerelateerde en vermogensdelicten.

De oorspronkelijke parlementaire geschiedenis

Nog verder terug in de tijd gaat het werk van H.J. Smidt, wiens verslagen van de parlementaire behandeling bij de totstandkoming van het wetboek in de negentiende eeuw nog altijd als bronmateriaal worden geraadpleegd.

Het materiële strafrecht: algemene leerstukken

Naast de wetsgeschiedenis is er uitgebreide literatuur die het materiële strafrecht als geheel behandelt: de algemene leerstukken zoals opzet, schuld, poging en deelneming, zoals vastgelegd in Boek 1 van het wetboek.

Bijzondere delicten: zeden en mensenhandel

Een deel van het wetboek van strafrecht krijgt in de literatuur bijzondere aandacht: titel XIV over zedenmisdrijven. Deze titel is de afgelopen decennia ingrijpend herzien en blijft onderwerp van discussie.

Internationaal: het nieuwe Belgische Strafwetboek

Niet alleen in Nederland is het strafrecht gecodificeerd. België heeft na 157 jaar afscheid genomen van het oude Strafwetboek van 1867 en in 2024 een geheel nieuw wetboek aangenomen. Dit biedt een interessant vergelijkingsmateriaal met de Nederlandse situatie.

Overig: Suriname en bijzonder strafrecht

Ook buiten Nederland en België speelt het wetboek van strafrecht een centrale rol, zoals in Suriname. Daarnaast bestaat er een wisselwerking tussen het commune en het bijzondere strafrecht die in de rechtswetenschap volop aandacht krijgt.

Conclusie

Het wetboek van strafrecht is meer dan een verzameling artikelen: het is een historisch gegroeid, voortdurend evoluerend fundament van het strafrecht. Van praktische zakboeken voor de opsporingsambtenaar tot diepgravende wetsgeschiedenis en internationale vergelijkingen met het nieuwe Belgische Strafwetboek, de hier besproken boeken bieden samen een compleet beeld van dit centrale wetboek. Wie het wetboek werkelijk wil doorgronden, doet er goed aan zowel de actuele wettekst als de historische wortels ervan te bestuderen.