Adam en Eva hoefden niet te werken voor hun dagelijks brood. De rijpe appeltjes en peertjes vielen vanzelf van de boom. Maar toen liet Eva zich verleiden door de slang, en we weten hoe dat afliep. God smeet Adam en Eva uit het paradijs en zij moesten voortaan hun brood verdienen ‘in het zweet huns aanschijns’.
Ook de Grieken en Romeinen waren niet erg dol op werken. De Griek en Romein van stand, die werkte niet, dat was beneden zijn… eh, stand. Hij (ja, uitsluitend mannen natuurlijk) liep liever hele dagen over de markt te flaneren of lag aan bij het banket, waar hij filosofeerde over het goede leven en de meest rechtvaardige staatsvorm.
Bidden en werken
Na de val van het Romeinse Rijk volgden eeuwen van ‘ora et labora’, bid en werk. En dat deden ze, die gelovigen: werken tot ze er dood bij neervielen. Vooral het calvinistische arbeidsethos was voorbeeldig. Het leidde tot een gigantische welvaartsgroei en tot het Westerse kapitalisme als succesvol economisch model. Oké, het is misschien een beetje doorgeslagen, dat kapitalisme, maar kijk toch eens wat ondernemerschap en de vrijemarkteconomie ons allemaal heeft gebracht: elektrische auto’s, commerciële vluchten naar de ruimte, zelfstandig opererende grasmaaiers, en perfect vormgegeven ijsblokjes in een doorzichtige plastic beker in de supermarkt. Wat wil een mens nog meer?
Nou ja, nog meer! En vooral snel rijk en gelukkig worden. En daar biedt het nieuwste van het nieuwste uitkomst: AI, oftewel kunstmatige intelligentie. Computers en robots die taken verrichten die normaal gesproken alleen door mensen kunnen worden verricht. Ze zetten inmiddels auto’s en vliegtuigen in elkaar, schrijven onze boeken, bepalen wie de beste kandidaat is voor een directiefunctie (zolang die nog bestaat) en bepalen naar welk TikTok-filmpje we willen kijken.
Hoera! De cirkel is rond. We hebben onze plek in het paradijs heroverd, simpelweg door zelf God te worden en een vorm van leven te scheppen die nog beter en slimmer is dan wij. Werken in het zweet onzes aanschijns? We bepalen zelf wel waar en wanneer we zweten! In de sportschool, dus, in een kekke outfit met een mocktail in de ene hand en een telefoon waarmee we onszelf filmen in de andere. Like! Love U!
Wie zal dat betalen?
Maar wacht eens even. Waar betalen we die mocktail eigenlijk van? Waar komt die outfit vandaan? En wie financiert het abonnement op de sportschool? Vroeger had je nog een werkgever die dat voor je deed, maar ja, nu je niet meer werkt kan dat niet meer.
Hoe verdienen we ons dagelijks brood als we niet meer werken? Krijgen we dan het salaris van die robot, of steekt de roboteigenaar het geld in zijn (ja, helaas, het zijn bijna altijd mannen, nog steeds) eigen zak?
De Grieken en Romeinen konden zich alleen een filosoferend bestaan veroorloven door het werk uit te besteden aan slaven. De katholieke kerk vergaarde zijn enorme rijkdommen door giften van gelovigen en de gratis arbeid van goedgelovige monniken en nonnen. Maar tegenwoordig worden figuren als Musk, Bezos en Zuckerberg slapend schathemeltje rijk door de slavenarbeid van…
Ja, van ons dus. Van sukkels zoals jij en ik die dagelijks stukjes tikken en berichten liken op Facebook en X, die filmpjes uploaden en bekijken op TikTok, die hun hele hebben en houden delen op LinkedIn en WhatsApp, die hun producten proberen te verkopen op Amazon. Allemaal in de hoop op een beetje aandacht, en misschien een kruimel brood dat van de tafel valt van de allerrijksten.
Nooit meer werken? In plaats van een droom van het paradijs zou het wel eens de nachtmerrie kunnen worden voor hen die nu nog werk verrichten dat de robot en AI nu al veel sneller doet dan zij. Daar sta je dan, in het nieuwe paradijs, dat inmiddels is omgebouwd tot een stroom- en waterslurpend datacenter. Die robots en AI-tools moeten ook ergens van leven! Toch?