Terug naar de oorspronkelijke bron van Kahneman
Al een aantal jaar gebruik ik Systeem 1 en Systeem 2 van Daniel Kahneman in mijn leiderschapstrainingen. Ik hoor dat ook steeds vaker om mij heen gebeuren. Maar dit wereldberoemde standaardwerk had ik nog nooit gelezen. Tot nu. Hoe goed ken je het gedachtegoed eigenlijk als je vooral de vertaling door anderen hebt gelezen?
De afgelopen jaren verschenen heel wat managementboeken die (mede) geïnspireerd zijn op Kahnemans inzichten. Denk aan Don't Push Me! van Genieke Hertoghs, Je brein liegt van Jeanne Bakker en Neuromanagement van Sven Gall. Hoog tijd om me in de oorspronkelijke bron te verdiepen.
Laat ik beginnen met de fysieke verschijning. Van Ons feilbare denken zijn inmiddels ruim 150.000 exemplaren verkocht. Ik had de 46e druk in handen: een zwart-wit gedrukte paperback met een niet bepaald leesvriendelijk klein lettertype. En daarmee nog altijd 519 pagina's. Een flinke pil dus.
De wetenschap achter ons denken en onze beslissingen
Was het de moeite waard om me daar doorheen te werken? Je leest hoe intensief Kahneman vanaf 1969 samenwerkte met Amos Tversky, die in 1996 overleed. Hun gezamenlijke werk en talloze experimenten vormen een rode draad in het boek en legden de basis voor de Nobelprijs voor de Economie die Kahneman in 2002 ontving. De twee prijswinnende artikelen zijn achter in het boek opgenomen.
Kahneman schreef het boek om ons te helpen beoordelings- en keuzefouten beter te herkennen en begrijpen. Eerst bij anderen, uiteindelijk ook bij onszelf. Daarvoor biedt hij een rijkere en preciezere taal. Waar je taal aan geeft, kun je begrijpen en grijpen.
Ons feilbare denken bestaat uit vijf delen met 38 hoofdstukken. Eerst introduceert Kahneman de twee systemen en hun wisselwerking. Vervolgens werkt hij gedetailleerd uit hoe beide systemen ons denken en handelen beïnvloeden. Achtereenvolgens behandelt hij heuristieken en biases, ons overmatige vertrouwen in eigen oordelen, de psychologie achter onze keuzes en het onderscheid tussen het ervarende en herinnerende zelf. Het deel over keuzes vormt het fundament onder zijn Nobelprijs en is het meest cijfermatige, statistische deel.
Een logische opbouw: van hoe ons denken werkt naar de gevolgen voor onze oordelen, beslissingen en ons beeld van de werkelijkheid.
Systeem 1 en Systeem 2: meer dan snel en langzaam denken
Wat heeft het lezen mij vooral opgeleverd? Een veel beter begrip van de samenhang tussen Systeem 1 en Systeem 2. Ik kende het onderscheid tussen ons snelle, automatische denken en ons langzame, bewuste denken. Maar Kahneman laat zien hoe ingewikkeld hun samenwerking is. Hoe cognitief gemak, priming, associaties en onze voorkeur voor de minste inspanning ervoor zorgen dat Systeem 1 zo vaak de overhand houdt. Bewust corrigeren kost energie. Daardoor vertrouwen we gemakkelijker dan we beseffen op onze automatische oordelen. Zijn theorie draait dus om veel meer dan simpelweg de aanmoediging om meer ‘bewust naar Systeem 2 te gaan’.
Verrassende experimenten en toegankelijke voorbeelden
Kahneman schrijft veelal in een stijl die me doet denken aan Ap Dijksterhuis, in boeken als Het slimme onbewuste. Vlot en toegankelijk, met aantrekkelijk beschreven onderzoeken, aansprekende voorbeelden en prikkelende vragen waarmee je de werking van beide systemen zelf ervaart. Vaak verrassende, leerzame experimenten die de theorie verduidelijken én gewoon leuk zijn om over te lezen. Zoals het bekende experiment waarnaar het gele potlood op de voorkant verwijst. De eerste delen lezen lekker door. Vanaf deel drie wordt het steviger en krijgt het boek meer het karakter van een studieboek dan van een populairwetenschappelijk werk.
De waarde van Ons feilbare denken voor leiderschapstrainingen
Daarmee is Ons feilbare denken voor mij vooral een naslagwerk. Een boek waarvan ik de essentie, structuur en samenhang nu beter begrijp, maar waarin ik bepaalde hoofdstukken opnieuw zal opzoeken. Het helpt me om Systeem 1 en Systeem 2 met meer inzicht, nuance, precisie én goede voorbeelden over te dragen in mijn leiderschapstrainingen.
Is Ons feilbare denken een aanrader? Absoluut. Niet als eerste kennismaking met Kahnemans gedachtegoed. Daarvoor zijn toegankelijkere boeken beschikbaar. Maar wie zich werkelijk wil verdiepen in de psychologie achter ons denken, kan niet om dit standaardwerk heen.
Een indrukwekkend boek. Niet omdat je na 519 pagina's precies weet hoe je brein werkt, maar vooral door de overdonderende hoeveelheid voorbeelden die laten zien hoe gemakkelijk je jezelf voor de gek houdt.