Het duurde even voor ik Wat je niet ziet kon plaatsen. Ik las meerdere boeken van Danny Mullenders en sidekick Tjomme Reeringh en begon met een bepaalde verwachting aan zijn nieuwe boek. Mijn aannames zaten me in de weg. Ik wachtte op kant-en-klare conclusies, maar dit boek nodigt uit om verder te kijken, om zelf conclusies te trekken. Wat je niet ziet: het verschil zit in de positie van de auteur
Dit boek past gevoelsmatig bij de eerdere titels van Mullenders met Reeringh. Ook hier lees ik veel voorbeelden die zich afspelen binnen organisaties. Ook hier spelen die voorbeelden zich voornamelijk af op individueel en interactieniveau. Toch voelt dit boek anders dan de andere. Dat verschil zit vooral in de plaats die de auteur zelf inneemt. In de andere boeken was het duidelijk: dit wil Mullenders vertellen. Over de praktijk van de psycholoog, over de dilemma’s rondom assessment, over de rol van leidinggevenden. Zoals ik al aangaf, is dat in Wat je niet ziet minder duidelijk. Die subtiele verschuiving vind ik interessant. Het maakt dat dit boek de moeite van het lezen waard is.
Sociale psychologie in organisaties: zes thema's en veel verhalen
In dit boek verkent Mullenders een zestal thema's. In elk hoofdstuk kijkt hij vanuit de sociale psychologie naar mensen in organisaties. In de hoofdstuktitels lijken het flinke thema's, zoals betekenis en patronen. Ook aannames zijn - confronterend genoeg - een thema. Tijdens het lezen blijkt dat de inhoud van de hoofdstukken veel dichterbij komt dan de titels doen vermoeden. De tekst bestaat uit heel veel verhalen, beschrijvingen en voorbeelden.
Zoals bij alle verhalen ligt de betekenis voorbij het zicht of gehoor, tussen de regels. Je maakt de betekenis zelf. Mullenders doet het voor - hij schrijft over zijn eigen associaties. Onderdeel daarvan is dat hij grote namen en belangrijke theorieën aanhaalt. In verschillende tekstblokken geeft hij daar korte beschrijvingen van, als een soort gedachtegoed-snacks.
Praktijkvoorbeelden en theorie: de inhoud is in beweging
Het is opvallend dat de verhalen, inzichten en verwijzingen in elkaar overlopen. Ik vind die verwevenheid mooi. De praktijkvoorbeelden zijn een illustratie van de theorie die aansluit bij de voorbeelden. De inhoud is daarmee in beweging, en daardoor houdt Mullenders mijn aandacht vast. De beweging maakt ook dat die aandacht in sprints komt - volle interesse voor enkele verhalen en een theorie, daarna leg ik het boek weg. Wanneer ik weer ben opgeladen, neem ik de volgende sprint. Die is niet altijd op het punt waar ik gebleven was. Wat je niet ziet leent zich uitstekend om kriskras te lezen.
Reflectie op gedrag in organisaties: geen overhoring, maar een uitnodiging
Aan het eind van elk hoofdstuk (of moet ik zeggen: thematische verzameling) nodigt Mullenders uit om zelf een onderwerp te verkennen. In een tekstvak herhaalt hij het thema van het hoofdstuk en stelt hij een aantal vragen. Waar zo’n tekstvak in andere boeken kan aanvoelen als een overhoring, is het hier een uitnodiging voor gedeeld auteurschap. Mullenders zegt hiermee dat zijn eigen voorbeelden slechts inspiratie zijn voor het oefenen van een eigen sociaal-psychologische blik. Wat je niet ziet is een uitnodiging om stil te staan. Wat als er meer speelt, en wat als dat niet direct om een oplossing vraagt – wat zou je dan willen weten?
Waargebeurde praktijkverhalen: zou iemand zich herkennen in de voorbeelden?
Ik vraag me wel iets af. Ga even mee in mijn gedachtegang. In dit boek staan veel voorbeelden, praktijkbeschrijvingen uit de ervaring van Mullenders. Ik ga ervan uit dat alles echt gebeurd is, hier en daar een beetje aangepast. Ook in zijn vorige boeken staan veel waargebeurde voorbeelden. Je zou zeggen dat, wanneer je contact hebt gehad met Mullenders, de kans groot is dat je in een boek terechtkomt. Het zou niet vreemd zijn om verregaande aanpassingen te doen om herkenning te voorkomen. Maar is het dan nog wel waarheidsgetrouw?
Ik geef toe, het is een gedachtespinsel. Ik vertrouw op mijn intuïtie – de tekst roept een vertrouwd gevoel op.
Conclusie: Wat je niet ziet als sleutel tot beter begrip van gedrag
Uiteindelijk leest dit boek als een ode aan de sociale psychologie, tegen de achtergrond van de organisatiepraktijk. In de vele verhalen ligt betekenis over patronen, over hoe gedrag tot stand komt en wanneer verandering kan doorzetten. Om die betekenis te kunnen ontsluiten, gebruik je de titel van dit boek als sleutel en geef je aandacht aan wat je niet ziet.