trefwoord
Donuteconomie: Een nieuw economisch model voor de 21e eeuw
In een wereld waar klimaatverandering, ongelijkheid en schaarste van hulpbronnen steeds urgentere problemen worden, biedt de donuteconomie een verfrissend alternatief voor onze huidige economische modellen. Ontwikkeld door de Britse econoom Kate Raworth, visualiseert dit concept de economie als een donut: een veilige en rechtvaardige ruimte waarin de mensheid kan floreren, begrensd door sociale voorzieningen aan de binnenkant en ecologische grenzen aan de buitenkant.
Kate Raworth
De essentie van de donuteconomie
Het donutmodel bestaat uit twee concentrische cirkels: een sociale ondergrens en een ecologisch plafond. De binnenste cirkel vertegenwoordigt de minimale levensstandaard voor iedereen, met aspecten als gezondheidszorg, onderwijs, voedselzekerheid en huisvesting. De buitenste cirkel toont de ecologische grenzen die we niet mogen overschrijden om onze planeet leefbaar te houden. De 'veilige en rechtvaardige ruimte' voor de mensheid bevindt zich tussen deze twee grenzen – in de vorm van een donut.
Je verandert nooit iets als je enkel de bestaande werkelijkheid bestrijdt. De enige manier om iets echt te veranderen is door een nieuw model te bouwen dat het oude overbodig maakt.
Kate Raworth citeert Buckminster Fuller in Donuteconomie · uit Donuteconomie (geactualiseerde editie)
Van BBP-obsessie naar meervoudige waardecreatie
Een van de kernproblemen die Raworth identificeert in traditionele economische modellen is de fixatie op het Bruto Binnenlands Product (BBP) als enige graadmeter voor vooruitgang. Deze eenzijdige focus op economische groei negeert sociale en ecologische kosten en is onhoudbaar op een eindige planeet.
-
Donuteconomie - 'Zeer lezenswaardig'Verder lezen in het magazineZoals dit artikel scherp aangeeft: 'Het concept van de Donut bestaat al jaren, maar mensen met een financiële achtergrond hebben er vaak nog niet van gehoord. Duurzaamheid en economie vormen geen vanzelfsprekend duo. Het boek legt goed uit welke economische theorieën we aanhangen, gebaseerd op modellen uit 1950 met denkbeelden uit 1850, die door het weren van complexiteit geen rekening houden met ecologische en sociale werkelijkheden.'
De sociale fundamenten van de donut
De binnenrand van de donut vertegenwoordigt twaalf sociale dimensies ontleend aan de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Deze omvatten basisbehoeften als voedsel, water, energie, onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting, maar ook maatschappelijke waarden als gendergelijkheid, sociale rechtvaardigheid en politieke inspraak. Vallen mensen onder deze drempel, dan leven ze in gebrek.
Een van de belangrijkste inzichten uit de donuteconomie is dat welvaart en welzijn niet hetzelfde zijn. Zoals Raworth aantoont, stijgt na een bepaald punt van materiële welvaart het welzijn van mensen nauwelijks meer. Landen als Costa Rica en Bhutan scoren met een veel kleinere economie even hoog op gelukslijstjes als rijkere landen, dankzij een andere relatie met hun natuurlijke omgeving en sterke onderlinge verbondenheid.
Uit: Donuteconomie (geactualiseerde editie)-
Kees Klomp: ‘We moeten leren voorbij het huidige systeem te denken’Verder lezen in het magazineDit artikel over 'Thrive' benadrukt een cruciaal aspect van de donuteconomie: 'Economie is het menselijk huishouden, ecologie gaat om de natuurlijke huisregels. We hebben een menselijk huishouden gecreëerd dat goed zorgt voor sommige mensen, maar op ramkoers ligt met onze natuurlijke huisregels. We moeten daarom onze economie in dienst stellen van de ecologie, anders plegen we collectief zelfmoord.'
De ecologische grenzen van de donut
De buitenrand van de donut wordt gevormd door negen planetaire grenzen, geïdentificeerd door Earth System wetenschappers onder leiding van Johan Rockström. Deze omvatten kritieke processen zoals klimaatverandering, oceaanverzuring, chemische vervuiling, stikstof- en fosforbelasting, zoetwatergebruik, landconversie, biodiversiteitsverlies, luchtvervuiling en aantasting van de ozonlaag. Overschrijden we deze grenzen, dan brengen we de stabiliteit van onze planeet in gevaar.
Van lineair naar circulair denken
Een belangrijk aspect van de donuteconomie is de verschuiving van lineaire naar circulaire economische modellen. In plaats van 'take-make-waste' processen pleit Raworth voor regeneratieve systemen die afval minimaliseren en waarde behouden.
-
Kate Raworth: ‘Het hele economische systeem moet op de schop’Verder lezen in het magazineIn dit interview legt Kate Raworth uit waarom traditionele economische modellen tekortschieten: 'Samuelson's circular flow diagram uit 1948 laat goed zien hoe geld wordt rondgepompt tussen huishoudens, bedrijven, overheden en banken. Maar het zegt niets over de levende wereld die het economische systeem omringt, zoals energie-injecties van de zon of milieuvervuiling die als 'externaliteit' wordt weggezet.'
Praktische toepassingen van de donuteconomie
De kracht van het donutmodel ligt in zijn praktische toepasbaarheid op verschillende niveaus: van individuele huishoudens en bedrijven tot steden en landen. Wereldwijd experimenteren steden als Amsterdam, Brussel en Portland met de implementatie van donutprincipes in hun beleid.
Kees Klomp
Van theorie naar beleid
De impact van de donuteconomie reikt inmiddels ver buiten academische kringen. Overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties gebruiken het model als kader voor nieuwe beleidsvorming en strategieontwikkeling.
-
Donuteconomie - 'Tijd om verder te kijken dan de oude modellen'Verder lezen in het magazineDit artikel vat de kern van de donuteconomie bondig samen: 'Raworth beschrijft zeven stappen die we kunnen zetten naar een economie voor de 21e eeuw. Deze stappen lopen van het veranderen van de doelstelling, het stimuleren van de menselijke natuur tot het als een agnost kijken naar groei. Ze laat zien hoe we van 'ik' naar 'wij' gaan en van mechanisch evenwicht naar dynamische complexiteit.'
De donuteconomie toegepast op specifieke sectoren
Het donutmodel biedt ook waardevolle inzichten voor specifieke sectoren zoals toerisme, zorg, onderwijs en sociaal ondernemerschap. Door een sectorspecifieke benadering kunnen organisaties ontdekken hoe ze binnen hun eigen context kunnen bijdragen aan een inclusieve en regeneratieve economie.
Critici en uitdagingen
Hoewel de donuteconomie wereldwijd enthousiasme oproept, zijn er ook critici. Sommigen betwijfelen of een economie zonder groei wel mogelijk is in ons huidige systeem. Anderen wijzen op de praktische uitdagingen bij het implementeren van dit model, zoals de noodzaak voor nieuwe meetinstrumenten, instituties en samenwerkingsvormen.
-
Tjip de Jong - Van economische golven naar duurzame donutsVerder lezen in het magazineZoals dit artikel opmerkt: 'Onze economie gedraagt zich als een conservatieve religie. En religies hebben de neiging te gaan geloven in hun eigen verhaal en anderen hun gelijk op te dringen.' Dit illustreert de uitdaging om gevestigde economische denkwijzen te doorbreken en ruimte te maken voor nieuwe economische modellen zoals de donuteconomie.
De toekomst van de donuteconomie
Zes jaar na de publicatie van haar boek heeft Raworth's model wereldwijd weerklank gevonden. Multinationals als Mars, Patagonia en Unilever passen de principes toe in hun bedrijfsvoering. Steden als Amsterdam, Stockholm en Brussel gebruiken het model voor stedelijke planning. En onderwijsinstellingen integreren de donuteconomie in hun curricula.
De donuteconomie is geen utopische droom maar een praktisch kader dat ons helpt complexe uitdagingen aan te pakken. Het verbindt sociale en ecologische vraagstukken die traditioneel gescheiden worden behandeld, en biedt een kompas voor de transitie naar een duurzame en rechtvaardige economie.
Conclusie: Een kompas voor de 21e eeuw
De donuteconomie biedt een hoopvol perspectief in een tijd van ecologische crises en sociale ongelijkheid. Door economisch succes te herdefiniëren en de focus te verschuiven van eindeloze groei naar evenwichtig welzijn, wijst het model een weg naar een toekomst waarin alle mensen kunnen floreren binnen de grenzen van onze planeet.
Zoals Kate Raworth zelf zegt: 'Wees geen optimist als je daardoor de dingen op hun beloop laat. Wees geen pessimist als dat ertoe leidt dat je de strijd opgeeft. Maar wees een activist, en stel jezelf de vraag: wat kan ik doen om dingen beter te maken?'
De donuteconomie daagt ons uit om met frisse ogen te kijken naar onze economie en onszelf af te vragen: hoe kunnen we een economie creëren die zowel mensen als planeet laat floreren? Het antwoord op die vraag zal bepalend zijn voor de wereld die we achterlaten aan toekomstige generaties.