trefwoord
Marktwerking: de grenzen van vraag en aanbod
Weinig economische principes roepen zoveel discussie op als marktwerking. Sinds de jaren tachtig en negentig is het uitgangspunt dat concurrentie en vraag-aanbodmechanismen leiden tot betere, goedkopere en efficiëntere diensten doorgedrongen tot sectoren waar de overheid voorheen de dienst uitmaakte: zorg, onderwijs, het openbaar vervoer, zelfs de advocatuur en het notariaat. Op deze pagina brengen we boeken en artikelen samen die marktwerking van verschillende kanten belichten: de economische theorie erachter, de praktische toepassing in publieke sectoren en de felle kritiek die inmiddels op dit model is ontstaan.
Michael Sandel
Een markteconomie is een waardevol en doeltreffend instrument om productieve activiteit te organiseren. Maar als we niet oppassen, verwordt een marktsamenleving tot een manier van leven waarin marktwaarden elk aspect van het menselijk bestaan doordringen.
Uit: Niet alles is te koop
Marktwerking in de zorg: belofte en teleurstelling
Geen sector heeft zoveel discussie over marktwerking gekend als de gezondheidszorg. Sinds de invoering van de Zorgverzekeringswet in 2006 is concurrentie tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders een centraal uitgangspunt. De vraag of dit heeft geleid tot betere en betaalbaardere zorg, blijft onderwerp van felle discussie.
-
Willem Wansink: ‘Laat maar eens een ziekenhuis failliet gaan’Verder lezen in het magazineWillem Wansink pleit in dit interview voor 'marktwerking met een sociaal gezicht' en stelt dat een failliet ziekenhuis soms geen ramp hoeft te zijn.
-
Theo Poiesz en Jo Caris: ‘Marktwerking is in de kern niet goed of slecht’Verder lezen in het magazineTheo Poiesz en Jo Caris betogen dat marktwerking op zichzelf niet goed of slecht is, maar dat de overheid deze ontwikkeling moet faciliteren in plaats van bestrijden.
Marktwerking in het sociaal domein vraagt om zorgvuldige regelgeving: zonder goede randvoorwaarden leidt concurrentie niet automatisch tot betere zorg of lagere kosten.
Uit: Marktwerking in het sociaal domein?Auteurs die schrijven over 'marktwerking'
De bredere maatschappelijke discussie
Marktwerking beperkt zich niet tot de zorg. Ook in het onderwijs, het openbaar vervoer, de advocatuur en de sociale zekerheid is het marktdenken doorgedrongen. Diverse auteurs plaatsen deze ontwikkeling in een historisch perspectief en vragen zich af of de belofte van marktwerking is waargemaakt.
Naomi Woltring
-
De gevolgen van dertig jaar marktwerkingVerder lezen in het magazineBertrand Weegenaar beschrijft dertig jaar overheveling van publieke taken naar de markt, een trend die teruggaat tot het neoliberale gedachtegoed van Milton Friedman.
-
Frank Ankersmit: ‘Overheid kan niet overweg met marktdynamiek’Verder lezen in het magazineFrank Ankersmit stelt dat de overheid niet goed overweg kan met marktdynamiek, en vraagt zich af wie werkelijk profiteert van de inzet van externen en marktpartijen.
Kritiek en alternatieven
De afgelopen jaren is de kritiek op doorgeslagen marktwerking toegenomen. Diverse auteurs pleiten voor herbezinning op de rol van de overheid en de grenzen van het marktdenken, zeker in sectoren waar publieke waarden zoals toegankelijkheid en kwaliteit op het spel staan.
-
Publieke dienstverlening in de marktVerder lezen in het magazineRudy van Stratum laat met het voorbeeld van de Nederlandse Spoorwegen zien dat sommige collectieve taken zich slecht lenen voor verzelfstandiging of winstoogmerk.
Marktwerking als economisch principe
Naast de maatschappelijke discussie blijft marktwerking natuurlijk ook een kernbegrip binnen de economische wetenschap. Hoe werken markten precies, wanneer falen ze, en hoe kunnen ze worden verbeterd? Deze vraag staat centraal in meer theoretisch georiënteerde werken.
Sander Onderstal
-
De idylle van de vrije marktVerder lezen in het magazineJoep Schrijvers beschrijft waarom het beginsel van de vrije markt opnieuw ter discussie staat, en wijst op de logenstraffing van de premissen achter dit ideologische uitgangspunt.
Conclusie
Marktwerking is geen neutraal technisch instrument, maar een politieke keuze met verstrekkende gevolgen. De boeken en artikelen op deze pagina laten zien dat het debat allesbehalve is afgerond: van de felle kritiek van Sandel en Tjeenk Willink tot de genuanceerde analyses van Caris en Poiesz. Wie marktwerking wil begrijpen, ontkomt niet aan de vraag waar de grens ligt tussen wat de markt kan verbeteren en wat juist buiten het bereik van vraag en aanbod zou moeten blijven.
