Splitsing: juridische, fiscale en notariële aspecten

Splitsing is een ingrijpend herstructureringsinstrument waarmee een rechtspersoon wordt opgedeeld in twee of meer zelfstandige entiteiten. Het vermogen — inclusief rechten en verplichtingen — wordt daarbij verdeeld over de verkrijgende rechtspersonen. De wet onderscheidt twee hoofdvormen: de zuivere splitsing, waarbij de splitsende rechtspersoon ophoudt te bestaan, en de afsplitsing, waarbij de splitsende rechtspersoon blijft voortbestaan maar een deel van zijn vermogen overdraagt. Splitsing speelt een rol in uiteenlopende rechtsdomeinen: van het vennootschapsrecht en het notarieel recht tot het fiscaal recht en het goederenrecht bij appartementen en erfpacht.

Splitsing in het ondernemingsrecht

In het ondernemingsrecht is splitsing geregeld in Boek 2 BW en vormt het spiegelbeeld van de fusie. Waar fusie entiteiten samenvoegt, trekt splitsing ze uiteen. De procedure kent verplichte stappen: een splitsingsvoorstel, een toelichting van het bestuur, een accountantsverklaring en een besluit van de algemene vergadering. Leon Verstappen, Wilbert Kolkman en Wouter Burgerhart geven in het Handboek Ondernemingsrecht 2021-2022 een systematisch overzicht van deze procedure en de relevante jurisprudentie.

Splitsing in de standaardwerken

Wie splitsing wil doorgronden vanuit de grondslagen van het rechtspersonenrecht, doet er goed aan de klassieke handboeken te raadplegen. In zowel de Asser-serie als in de leerboeken over de rechtspersoon neemt splitsing een eigen, uitgewerkt hoofdstuk in. Maarten Kroeze behandelt in de Asser-bewerking de juridische structuur en gevolgen van splitsing systematisch, ook in samenhang met andere herstructureringsvormen.

Splitsing van de BV en de NV

Splitsing is een procedure die zowel de besloten vennootschap als de naamloze vennootschap raakt. Het tegenovergestelde van fusie heeft eigen specifieke regels die nauw samenhangen met de inrichting van de vennootschap. Jaap Winter, Jan Berend Wezeman, Jean Schoonbrood en Peter van Schilfgaarde bespreken in Van de BV en de NV de vormen en modaliteiten van splitsing uitgebreid in het hoofdstuk over herstructurering.

Notarieel perspectief op splitsing

De notaris speelt bij splitsingen een centrale rol: de splitsingsakte is een notariële akte en de notaris bewaakt de naleving van de wettelijke vereisten. Zowel nationaal als grensoverschrijdend vergt splitsing specifieke kennis van notarieel recht. Birgit Snijder-Kuipers en Günther Rensen behandelen in het Handboek notarieel ondernemingsrecht splitsing in nationaal en grensoverschrijdend perspectief, met bijzondere aandacht voor de vermogensoverdracht en de bescherming van schuldeisers en aandeelhouders.

Fiscale gevolgen van splitsing

Een splitsing heeft doorgaans vergaande fiscale gevolgen, in het bijzonder voor de verliesverrekening in de vennootschapsbelasting. Zowel de splitsende als de verkrijgende rechtspersoon kunnen worden geconfronteerd met beperkingen in de verrekening van verliezen uit het verleden. De wetgever heeft specifieke anti-misbruikbepalingen ingevoerd om te voorkomen dat splitsingen primair fiscaal gemotiveerd zijn. E.J.W. Heithuis en zijn medeauteurs gaan in Verliesverrekening in de vennootschapsbelasting diep in op deze problematiek.

Splitsing in het appartementsrecht en het goederenrecht

Naast de vennootschappelijke splitsing kent het recht ook de splitsing in appartementsrechten: het notariële proces waarbij een gebouw wordt opgedeeld in zelfstandige registergoederen. Door deze vorm van splitsing ontstaan appartementsrechten die afzonderlijk kunnen worden overgedragen of bezwaard. Ook bij erfpacht kent het goederenrecht vormen van (verticale) splitsing. Hendrik Ploeger promoveerde op horizontale splitsing van eigendom en is een erkend specialist op dit terrein.

Conclusie

Splitsing is een veelzijdig rechtsinstrument dat in uiteenlopende rechtsdomeinen opduikt: van vennootschapsrecht en notarieel recht tot fiscaal recht en goederenrecht. Of het nu gaat om het herstructureren van een concern, het overdragen van een bedrijfsonderdeel, het opdelen van een gebouw in appartementen of het splitsen van erfpachtrechten — steeds vraagt splitsing om specifieke juridische en fiscale kennis. De werken op deze pagina bieden samen een compleet beeld van de stand van het recht en de praktijk rondom splitsing in Nederland.