Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
An Kramer: ‘Durf andere doelen dan winst en groei centraal te stellen’ interview
3 oktober 2019 | Peter Spijker

Wanneer veranderkundige An Kramer op bezoek is bij organisaties, lijken die zich nauwelijks bezig te houden met maatschappelijke vraagstukken. Het lijkt een andere wereld dan die in haar vrije tijd, waarin zij zich – net als veel anderen- inzet voor een betere samenleving. In haar boek Ben jij al activist? wil Kramer deze werelden bij elkaar brengen en doet ze een beroep op organisaties om de actieve bemoeienis met actuele maatschappelijke vraagstukken centraal te stellen in hun bedrijfsvoering. Ze ziet daarin een belangrijke rol weggelegd voor activisten die een vanzelfsprekende innerlijke behoefte hebben om bij te dragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen.

We bewegen in de richting van de betekeniseconomie. Kunt u dit toelichten?
In de betekeniseconomie ligt het accent op het creëren van maatschappelijke waarde en niet alleen op het realiseren van maximale winst. De beweging naar de betekeniseconomie past in een ontwikkeling waarbij we ons meer bewust worden van de negatieve effecten van ons economisch handelen. We hebben oog voor de groeiende sociale ongelijkheid, de toenemende polariteit en de negatieve gevolgen van klimaatverandering. In het besef dat we onze kinderen een leefbare wereld dienen na te laten, zie je dat steeds meer mensen vanuit engagement initiatieven beginnen rondom een maatschappelijk doel. Ze kopen samen duurzame energie in, protesteren tegen de opwarming van de aarde en wijzen organisaties op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Activisten zijn maatschappelijke gedreven en nemen zelf het initiatief?
Handelend vanuit hun engagement nemen activisten zelf de ruimte om te werken aan maatschappelijke vraagstukken. Ze doen dat in hun privéleven en vaak ook binnen de organisaties waar ze werkzaam zijn. Ik ben behalve veranderkundige ook een organisatieactivist en vraag organisaties regelmatig naar hun maatschappelijke visie en hoe zij denken bij te kunnen dragen aan een – in alle opzichten - betere samenleving. Ik geef ze hierover – ook ongevraagd – advies en verwijs zo nodig naar mensen uit mijn netwerk met een specifieke expertise. Mijn adviezen over de inzet van maatschappelijke betrokkenheid worden eigenlijk altijd gewaardeerd, omdat men zich vaak intern ook afvraagt hoe de organisatie zich positief kan inzetten voor de samenleving. Mijn actieve opstelling als het gaat om het verbeteren van de wereld is een wezenlijk kenmerk van een activist.

Organisaties vervullen een onmisbare rol in de transitie naar de betekeniseconomie?
Dat klopt, zonder hun bijdragen zullen de noodzakelijke veranderingen nooit plaatsvinden. Sommige bekende namen, zoals DSM, Unilever en Ballast Nedam, hebben de zeventien duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties – in 2015 vastgelegd – al geïntegreerd in hun bedrijfsvoering. Deze doelen omvatten het wereldwijd wegnemen van armoede, honger en ongelijkheid en het tegengaan van klimaatverandering. Toch vinden veel bedrijven het lastig om andere doelen dan winst en groei centraal te stellen; om het streven naar financiële winst te vervangen door het creëren van sociale en ecologische winst. Ze dienen daartoe immers hun visie op waarde te veranderen en hun bedrijfsvoering rechtstreeks durven te koppelen aan maatschappelijke vraagstukken. Zetten organisaties deze stap, dan leidt dit tot enthousiaste en begripvolle reacties bij klanten en ontstaan er nieuwe samenwerkingsverbanden, ook met leveranciers.

U adviseert activisten om binnen organisaties een collectief te vormen. Hoe verloopt zo’n aanpak in de praktijk?
Een activist probeert een collectief van minimaal vier mensen bij elkaar te brengen van binnen en buiten de organisatie dat een engagement deelt rond een vraagstuk. Dit collectief is iets anders dan een projectgroep, het is eerder een zwerm waar mensen bij aanhaken of er weer los van komen. Ik adviseer om directie en management te verbinden met de professionals en uitvoerders, en ook klanten of burgers te betrekken, zodat de activist alle vertegenwoordigers van binnen en buiten de organisatie bijeenbrengt. Probeer ook mensen uit de stafafdelingen erbij te krijgen, dat vergroot de efficiency en brengt de bekende silo’s dichter bij elkaar. Op die manier vermijd je de hiërarchische lijnen en andere grenzen en ga je samen ongevraagd een maatschappelijk vraagstuk aanpakken.

Als je handelt vanuit engagement is er veel mogelijk. Hoe zou u dit begrip omschrijven?
Engagement is ongevraagd, je handelt op eigen initiatief en zet je in voor een maatschappelijk probleem. Omdat het vraagstuk je raakt, kom je in actie en begin je vanuit engagement een onderneming of start je een beweging. Engagement is collectief krachtiger en nodig, want de problemen zijn te groot om individueel aan te pakken. Gedeeld engagement heeft ook een aantrekkingskracht op andere, gelijkgestemde activisten die zich hierdoor bij je aansluiten. Engagement verbindt dus mensen en leidt tot een krachtige samenwerking. Bovendien heeft engagement baat bij zichtbaarheid, want een positief voorbeeld leidt tot navolging en inspireert anderen om zich bij het collectief te voegen.    

Door experimenterend te organiseren ontstaat er een organische manier van veranderen en ontwikkelen?
Modemaker Bas Timmer richtte ‘Sheltersuit’ op om mensen die op straat leven te helpen. Hij ontwierp voor hen een jas waar je ook een slaapzak van kunt maken, kwam al doende tot steeds nieuwe inzichten en paste daar behalve zijn handelen ook zijn visie op aan. Sheltersuit legde contact met hulporganisaties, nam statushouders in dienst. Met hulp van een groot aantal mbo-studenten maakte het bedrijf in het najaar van 2018 drieduizend Sheltersuits voor vluchtelingen op Lesbos en in Sarajevo en in Duinkerke. Kijk je naar mensen die zich vanuit hun persoonlijk engagement inzetten voor een maatschappelijk probleem, dan zie je overeenkomsten in hun handelswijze; ze beginnen gewoon, denken groot, zetten kleine stappen, halen mensen erbij, maken ruimte voor experimenten en werken met anderen buiten hun eigen kring. Iedereen, los van positie of rol, kan dit.

Ben jij al activist? - Organisatieverandering in de betekeniseconomie preview
23 juli 2019 | An Kramer

‘Jeder Mensch ist ein Künstler' is een beroemde uitspraak van de kunstenaar Joseph Beuys. 'In iedere mens zit een activist', is mijn stelling. Er bestaat geen activisten-opleiding. De activist in jou is er al.

De activist in mij werd vorig jaar gewekt. Ik begeleidde een nieuwkomer naar werk. Amina werkte in Syrië in het onderwijs. Mijn netwerk schoot te hulp. Binnen een paar dagen zaten we op een school waar zij klasse-assistent kon worden. Niemand zei nee. Kom daar maar eens om in organisaties, waar ja - zeggen en nee - doen troef is. Voor Amina was iedereen bereid mee te denken en hulp te bieden. Daar bleef ik over nadenken.

Het tweede wat me bezig hield was het verschil dat ik ervoer tussen mijn privéleven en mijn werk. In mijn privéleven maak ik me druk over klimaatverandering, sociale uitsluiting en ben actief als vrijwilliger voor mensen als Amina. Maar in de organisaties waar ik opdrachten doe, lijken deze maatschappelijke issues niet te spelen. Daar werk ik aan zelforganisatie, samenwerking, strategieontwikkeling. ‘Hoe krijgen we ze mee', is al jaren de meest gestelde vraag.

Ik werd er ontevreden van. Wat heeft mijn werk voor zin in het licht van al die grote maatschappelijke vraagstukken? Wat ik privé doe, is een druppel op een gloeiende plaat. De grote vraagstukken van deze tijd maken machteloos. Ten overstaande van overweldigende problemen op wereldschaal ben je als individu maar klein. Toch vind ik wachten op nieuw beleid van overheden of tot wereldleiders iets gaan doen ook geen optie.

Organisaties moeten activistisch worden

Toen viel het kwartje: Organisaties zijn een behapbare tussenvorm tussen individu en wereldpolitiek. Daar kan je impact en invloed hebben. Stel je voor dat Shell zou besluiten over te stappen op volledig duurzame energie. Of dat alle ministeries werk zouden bieden aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Wat een effect zou dat hebben. Organisaties moeten activistisch worden. Sindsdien noem ik me in plaats van organisatieadviseur liever organisatie-activist.

Helaas zijn veel organisaties nog niet zo ver. In februari 2019 publiceerde adviesbureau PWC een rapport van een onderzoek naar de mate waarin organisaties en bedrijven de door de VN opgestelde Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG's) integreren in hun strategie. Hun conclusie is dat organisaties de SDG's nog weinig meenemen in hun strategie en dus ook niet in hun dagelijkse bedrijfsvoering.

Betekeniseconomie.

Gelukkig zijn er ook inspirerende voorbeelden. Deze organisaties zetten financiële winst niet meer centraal, maar zoeken naar maatschappelijke waarde. Ze dragen bij een nieuwe economie: de betekeniseconomie. Hierin staat de behoefte om bij te dragen aan een groter geheel centraal: de wens om van betekenis te zijn voor de toekomst van deze aarde. Duurzaamheid is niet langer een dingetje ‘erbij', maar het ding zelf.

Dat zoiets kan, laat vloeren-specialist Interface zien. Hun verandering startte in de jaren negentig van de vorige eeuw door een toevalligheid. De dochter van een medewerker las een boek van Paul Hawken (The Ecology of Commerce, 1993). In dit boek beschrijft Hawken een ecologisch in plaats van alleen financieel model van bedrijfsvoering. Deze medewerker deelde het boek met de CEO en de bal ging rollen.

Interface koos een nieuwe missie: Mission Zero in 2020. Ondanks negatieve reacties van hun omgeving zetten ze door. Doordat ze successen boekten, groeide het enthousiasme. Bovendien werd Interface juist winstgevender door duurzamer te zijn. Inmiddels hebben ze zichzelf voor een nieuwe uitdaging gesteld vanuit het motto: ‘Als de mensheid het klimaat per ongeluk heeft veranderd, kunnen we het dan ook met opzet veranderen'? Ze zetten nu Climate Take Back centraal: vloeren maken die CO2 uit de lucht halen. De eerste prototypes zijn al ontwikkeld.

Organisaties zijn verzamelingen mensen als jij en ik. Mensen die geraakt zijn door de vraagstukken van deze tijd. Mensen die geëngageerd zijn. Engagement verbindt je met iets groters buiten jezelf. Je wordt geraakt door een verhaal van een vluchteling, door de klimaatvraagstukken, door sociale uitsluiting en voelt een drang om ervoor in actie te komen. Dat is iets anders dan passie. Passie begint meestal in jezelf, met een gevoeld verlangen - zoals bij een reis die je graag zou willen maken. Passie is meer op jezelf gericht dan op je omgeving.  

Wat kan jij doen?
Hoe benauwd organisaties soms ook kunnen voelen, ik denk dat er meer ruimte is dan je denkt. Zeker als je anderen aanspreekt op hún engagement, krijg je mensen makkelijk mee. Dus volg je engagement. Wacht niet op een nieuw beleid van de directie. Het maakt niet uit wat voor positie of rol je hebt, je kan morgen beginnen. Als bij Interface die ene medewerker niet was opgestaan, was Interface niet de voorloper geweest die ze nu is.

In Ben jij al activist? beschrijf ik meer voorbeelden, geef DIY opdrachten die je tot nieuwe inzichten brengen en tot gezamenlijke actie aanzetten.

Maak de activist in jou wakker.

An Kramer is organisatiecoach en veranderexpert met een speciaal oog voor de kracht van informele netwerken van organisaties. ‘Het kan wel, want het kan anders' is haar motto. Ze onderzoekt, schrijft en spreekt daarnaast over vormen van leren die individu, organisatie en maatschappij verbinden. Ze is de auteur van Ben jij al activist?

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden