Over de democratie in Nederland

Inleiding – Een denkbeeldige reis 9

Deugd 1 – Veerkrachtig sociaal weefsel 17
Een bewegend schouwspel 17
Verzuiling: hoe verbinden we burger en staat? 19
‘Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’ 23
Machteloosheid en zondebokken 27
De enige constante? Verandering! 30
De wet van behoud van onbehagen 32
Een handleiding in populisme 33
(On)gelijke kansen, groepsvorming en individualisering 40
De wet van de reisleider 43
Hoopgevende ontwikkelingen 46
Tot slot 51

Deugd 2 – Democratisch gedrag en goede manieren 55
‘De hogere vorm van beleefdheid’ 55
Het goede voorbeeld geven 56
Afscheid van de mannenmaatschappij? 61
(On)parlementaire omgangsvormen 66
Tot slot 71

Deugd 3 – Democratische representatie 73
De matroesjka als alternatief voor ‘de kloof ’ 74
De drie lagen van de matroesjka 76
Een woensdagmiddag in een winkelstraat 80
‘Afhaalpolitiek’ en de rol van politieke partijen 81
Andere oplossingen voor versterking van de democratie? 88
Referendumkoorts 89
Een ander kiesstelsel? 93
Kiesdrempelvrees 96
Kies de minister-president! 98
Meer Kamerleden, langere regeertermijn 101
Tot slot 104

Deugd 4 – Weerbare instituties 105
Kansengelijkheid in het onderwijs 105
Informatievrijheid 109
Pluriforme media 111
Algoritmische verbubbeling 114
Politieke heksenjachten 115
De verbeelding aan de macht 117
Tot slot 119

Deugd 5 – Rechtvaardige welvaartsontwikkeling 121
Vrijheid + gelijkheid = broederschap 122
De gebroken belofte van het communisme 124
Gebreideld kapitalisme en de verzorgingsstaat 127
Overheid, markt en mensen: niet of-of, maar en-en! 129
Macht van bedrijven 135
Ondernemers en politiek 139
Belastingen en vermogensongelijkheid 140
Basisinkomen 142
Tot slot 144

Deugd 6 – Wijs bestuur 147
Bestuurders en ‘de vierde macht’ 148
Controleren is goed, vertrouwen is beter 152
Regels zijn goed, principes zijn beter 156
Deelbelangen zijn goed, publiek belang is beter 158