We zien gedrag en maken daar razendsnel een compleet verhaal van over de persoon. We maken het onszelf graag makkelijk, zonder dat we het bewust doorhebben.
Over die neiging gaat mijn nieuwe boek Wat je niet ziet. We zijn gewend om gedrag te verklaren vanuit eigenschappen van mensen: persoonlijkheid, motivatie, competenties of intenties. Dat kan waardevolle informatie opleveren. Maar als we daar stoppen, missen we heel erg veel.
Want dezelfde medewerker die in het ene team nauwelijks iets zegt, kan in een ander team uitgesproken en initiatiefrijk zijn.
Blijkbaar zegt gedrag niet alleen iets over de persoon. Het zegt zeker ook iets over de omgeving waarin dat gedrag ontstaat.
Mensen leren snel hoe het ‘hier’ werkt
Mensen reageren niet alleen op wat er feitelijk gebeurt. Ze reageren vooral op de betekenis die ze eraan geven. Die betekenis ontstaat voor een belangrijk deel in interactie met anderen.
Welk gedrag wordt hier gewaardeerd? Wie heeft werkelijk invloed? Waarover praten we vrijuit en waarover liever niet? En wat gebeurt er als iemand een fout maakt?
De antwoorden staan zelden ergens concreet uitgewerkt. En toch hebben we ze vrijwel meteen paraat.
Zo hoeft een leidinggevende niet te zeggen dat hij tegenspraak vervelend vindt. Slechts enkele ietwat geïrriteerde reacties kunnen al voldoende zijn. Op die manier ontstaan omgangspatronen en onuitgesproken regels die gedrag sturen, vaak zonder dat iemand daar bewust voor heeft gekozen.
Wanneer weinig initiatief ineens begrijpelijk wordt
Neem een medewerker die weinig initiatief toont. De voor de hand liggende reactie is om met die persoon aan de slag te gaan: meer eigenaarschap tonen, proactiever worden, jezelf duidelijker laten zien.
Maar voordat je concludeert dat deze medewerker iets moet veranderen, kun je ook een andere vraag stellen: welke ervaringen hebben hem of haar geleerd dat initiatief nemen hier misschien niet loont?
Wat als eerdere ideeën steeds door de leidinggevende werden overgenomen? Als voorstellen vooral reacties opleveren op wat eraan mankeert? Of als een fout betekent dat je uitgebreid moet uitleggen hoe die heeft kunnen ontstaan?
Dan ziet weinig initiatief er ineens anders uit.
De eigen verantwoordelijkheid van die medewerker verdwijnt daarmee niet. Je krijgt alleen een completer beeld.
Daarom helpt het om bij gedrag twee vragen te stellen:
Wat is er met deze persoon aan de hand?
En, in lijn met Wat je niet ziet:
Wat gebeurt er rondom deze persoon waardoor dit gedrag begrijpelijk wordt?
Je maakt zelf deel uit van de context
Die tweede vraag vraagt ook iets van jezelf. Want zodra je naar de omgeving kijkt, kom je als leidinggevende, HR-professional, psycholoog, coach of adviseur zelf in beeld. Je bent onderdeel van het plaatje.
Welk gedrag krijgt jouw aandacht? Wat beloon je zonder dat je het bewust doorhebt? Welke boodschap geef je af wanneer iets niet goed gaat?
Gedrag ontstaat in wisselwerking. Wat jij doet, beïnvloedt de ander. Diens reactie heeft vervolgens weer invloed op jou. Zo kunnen patronen ontstaan waarin mensen gedrag laten zien waar niemand bewust voor heeft gekozen.
De voorbeelden in Wat je niet ziet komen voor een belangrijk deel uit mijn assessments, coaching, trainingen en teambegeleiding. Ze laten zien hoe zulke patronen in de praktijk ontstaan en in stand worden gehouden. En hoe relaties, verwachtingen, voorgeschiedenis en ongeschreven regels gedrag mede vormgeven.
Kijk verder voordat je een conclusie trekt
Wat je niet ziet nodigt uit om uitgebreider te kijken voordat je een conclusie over iemand trekt. Om jezelf vaker de vraag te stellen: wat maakt het begrijpelijk dat iemand zich hier, met deze mensen en onder deze omstandigheden, zo gedraagt?
Die vraag levert bijna nooit eenvoudige verklaringen op. Veel vaker een breder begrip van de complexiteit van gedrag. En daarmee ontstaan er alternatieven om iets te veranderen: soms bij de persoon zelf, soms in de relatie en soms in een patroon dat zo gewoon is geworden dat bijna niemand het meer ziet.
Wat zie jij over het hoofd?
Wie gedrag beter wil begrijpen, moet verder kijken dan persoonlijkheid, motivatie of competenties.
In Wat je niet ziet laat Danny Mullenders zien hoe context, relaties en ongeschreven regels bepalen wat mensen doen.
Zo leer je niet alleen anders kijken naar gedrag. Je ontdekt ook waar je daadwerkelijk iets kunt veranderen.
Kijk verder dan gedrag. Ontdek wat je nu nog niet ziet. Bestel Wat je niet ziet bij Managementboek.