Als praktijkprofessional kende ik dat gevoel maar al te goed: een ‘nee’ moeten verkopen terwijl ik wist dat ‘ja’ het juiste antwoord was. Het gevolg van mijn ‘nee’ was voorspelbaar: een grote kans op meer gedoe en zeker niet de gewenste impact. Bijvoorbeeld omdat ik een alleenstaande ouder een voorziening niet mocht toekennen, met als gevolg dat de schulden hoger werden in plaats van lager. Daar kreeg ik buikpijn van.
professionele buikpijn
Het voelde alsof er een muur stond tussen de regels en de mens erachter. Collega’s herkenden het. Niets aan te doen, het hoorde er soms bij. Het lag aan de werkkaders, het beleid, het management, de wetten. Daar kreeg ik nog meer buikpijn van. Dát kon toch niet de bedoeling zijn?
Dat gevoel – professionele buikpijn – ontstaat precies op het snijvlak van systeem en leefwereld. Het is het eerste signaal dat er iets schuurt: dat beleid, hoe goed bedoeld ook, in de praktijk harde en niet voorziene gevolgen geeft.
Signalen zijn overal, maar waar blijven ze?
De signalen zijn overal. Maar toch lukt het de meeste organisaties niet er ook daadwerkelijk iets mee te doen. Vaak verdwijnen deze signalen tussen regels, afdelingen, werkdruk en de diepe kloof tussen organisaties.
Het gevolg van complexe vraagstukken waarin regels, belangen en werkelijkheid botsen, is dat burgers vastlopen in regels, loketten en procedures, met grote gevolgen. Ze raken hun huis kwijt, hun recht op zorg, hun baan, gezin en het vertrouwen in de overheid.
Van regels volgen naar de juiste vraag stellen
Een menselijke overheid begint in dat kleine, maar betekenisvolle moment waarop je je hardop afvraagt: volgens de regels kan het, maar klopt het ook?
Signalen zijn een vroeg waarschuwingssysteem. Ze vertellen ons dat er een kloof gaapt tussen hoe het zou moeten en hoe het werkelijk gaat. Wat als we die signalen niet langer negeren, maar als kompas gaan gebruiken?
We zijn ons als overheid gaan realiseren dat het soms anders moet. Een greep uit de termen van het afgelopen decennium: meer menselijke maat, maatwerk, morele ambitie en ambtelijk vakmanschap. Samen een slagvaardigere overheid worden.
De conclusie is simpel: de samenleving wordt complexer. En daar zijn we als overheid nog niet voldoende op ingericht.
Van herstellen naar voorkomen
In mijn boek Tussenruimte laat ik zien dat het anders kan en dat we het op sommige plekken ook al anders doen. Bijvoorbeeld in maatwerkplaatsen waar het werken wordt ingericht rondom die complexiteit. Door ruimte te creëren om stil te staan, signalen te delen en gezamenlijk te leren. Door niet te wachten tot het misgaat, maar te voorkomen door op tijd bij te sturen.
Tussenruimte dus. Een signaalvaardige overheid verschuift dan van herstellen naar voorkomen.
Een menselijke en slagvaardige overheid
Tussenruimte is geen revolutionaire verandering. Mijn boek reikt praktische handvatten aan om signalen te herkennen, te doorgronden en ervan te leren. Om samen tot oplossingen te komen die aansluiten bij de situatie van de burger en de bedoeling van het beleid. En om de systemen aan te kunnen passen zodat de overheid menselijk en slagvaardig wordt.
Hoe kunnen professionals signalen eerder herkennen en gebruiken om te voorkomen dat burgers vastlopen in systemen? In Tussenruimte laat Maartje Kemme zien hoe organisaties ruimte kunnen creëren om signalen te delen, ervan te leren en tijdig bij te sturen. Bestel Tussenruimte bij Managementboek en ontdek hoe een signaalvaardige overheid menselijker én slagvaardiger kan worden.