Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Veenbrand - Smeulende kwesties in de welvarende samenleving
7 mei 2019 | Paul Misdorp

Kim Putters, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft met ‘Veenbrand’ teruggeblikt op een reeks van columns, die hij in de periode februari 2014 tot oktober 2018 in het Financieel Dagblad schreef.

Rode draad in al die columns is de uitspraak die vaak doorklinkt in SCP-studies: volgens de burgers gaat het met hen individueel goed, maar met de samenleving niet. Waar heeft dat mee te maken? Waaruit komen gebrek aan vertrouwen en pessimisme uit voort? Putters komt erachter dat er vier smeulende kwesties zijn die het sociale klimaat in Nederland negatief beïnvloeden. Tegen de achtergrond van die smeulende kwesties probeert hij in zijn columns steeds het begin van een nieuw perspectief te schetsen.

De eerste smeulende kwestie betreft de enge opvatting van welvaart, waarin kortetermijndenken vanuit een financieel-economische invalshoek centraal staat. Groeiende ongelijkheid, uitputting van bronnen en groeiend onbehagen, lijken te vragen op een andere kijk met een breder welvaartsperspectief op de langere termijn. En dat perspectief vraagt weer samenhang tussen de verschillende sociaal-economische terreinen.

De tweede kwestie gaat over ons ge-economiseerde onderwijs, dat haast als vanzelf zou leiden naar werk. Dit blijkt een illusie en vraagt, volgens Putters, om een visie op levenslang ontwikkelen; een nieuwe manier van werken, leren, zorgen en samenleven waarbij identiteit zich samen met anderen ontwikkelt. De derde smeulende kwestie hangt hiermee samen: de visie op de mens. Sociaal beleid is vooral gericht op de compensatie van een gebrek of tekort van de mens en probeert ongelijkheid beheersbaar te houden. Ook dit blijkt een illusie, vandaar dat Putters pleit voor een meer inclusieve en op wederkerigheid gebaseerde samenleving die uitgaat van wat mensen kunnen bijdragen, en die steun krijgen als dat nodig is.

De laatste smeulende kwestie betreft de democratische rechtstaat zelf. Die is gebaseerd op scheve machtsverhoudingen tussen overheid en burger. Rechtvaardigheid en juiste machtsuitoefening moeten op een nieuwe wijze worden vorm en inhoud krijgen. En dat vraagt in feite om een tegenbeweging die nieuwe impulsen geeft aan een gedateerd systeem.

Putters’ analyse komt erop neer dat het de overheid aan een visie ontbreekt om burgers te verbinden. De burgers worden op afstand gehouden en de overheid gaat meer over beleid maken dan over regeren, zo kan kort de kritiek van Putters worden samengevat. Mede door het ontbreken van een visie op de toekomst groeit de afstand tussen mensen in de samenleving. Verschillen die nog eens worden vergroot door de media. Daar komt bij dat in het onderwijs nauwelijks geïnvesteerd wordt in burgerschapsvorming: wat is de oorsprong en wat is de betekenis van democratische instituties en welke tradities willen we doorgeven? Putters pleit voor een breder draagvlak voor de aanpak van de smeulende kwesties in de vorm van een nieuw sociaal contract waarin overheid, burgers, bedrijven en nieuwe maatschappelijke initiatieven een gedeelde en bindende visie ontwerpen die op lokaal en regionaal niveau kan worden uitgewerkt. Een ontwerp voor de ‘nieuwe polder’ met een versterkt zeggenschap van burgers, een betere informatievoorziening en meer kennisdeling.

Hoewel de afzonderlijke columns allemaal een goed inzicht geven in het disfunctioneren van de samenleving, wordt in het boek niet goed duidelijk wie of wat die Veenbrand nu veroorzaakt. Hoe je het mechanisme van die brand kan duiden, alvorens deze te blussen. Natuurlijk wordt gewezen op een doorgeschoten individualisme en op een overheid die weinig luistert naar burgers, maar er lijkt meer aan de hand.

Hoe bijvoorbeeld aan te kijken tegen het dominante paradigma van het neoliberalisme met z’n inherente kapitalistische neiging tot uitputting van krachten en hulpbronnen (inclusief die van onszelf), het monopoliseren van kennis en informatie en een groeiende en bloeiende economische ongelijkheid? En hoe aan te kijken tegen een zelfgenoegzame elite van progressieven die op grond van verdienste z’n positie heeft weten te bepalen en zich terugtrekt uit het publieke domein in haar eigen bubbels? Zou de opkomst van het populisme tegen de liberaal-democratische rechtstaat ook hiermee te maken kunnen hebben? Vragen die naar mijn idee in deze bundel meer aandacht verdiend zouden hebben.

Paul Misdorp is Directeur van VinNDT (Veranderen in Nieuw Denken Toepassen) en kennispartner van Zeelenberg, adviseurs voor Mens en Organisatie en van de Van Gemertgroep.


Veenbrand - 'Een treffend beeld van de smeulende kwesties'
11 april 2019 | Sjors van Leeuwen

We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk zoals wel eens wordt gezegd. De samenleving verandert in rap tempo en dat maakt veel mensen onzeker en boos. In Veenbrand analyseert Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), haarscherp de ‘smeulende kwesties’ in onze samenleving. 

Dat de wereld in snel tempo verandert is duidelijk. Ook dat de impact van deze veranderingen een grote invloed hebben op onze maatschappij. Denk aan de discussies over globalisering, Europa, immigratie, klimaatverandering, energietransitie, stijgende zorgkosten, nieuwe technologieën en de toenemende kloof tussen rijk en arm. In Veenbrand analyseert Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), messcherp de problemen in de samenleving. Of zoals de auteur het schrijft in de ondertitel van het boek: ‘smeulende kwesties in de welvarende samenleving’. Want zo vragen velen zich af, wie profiteert van welvaart en vooruitgang? Welke gevolgen heeft sociale ongelijkheid? Zorgt de duurzaamheidstransitie voor nieuwe sociale scheidslijnen en hoe krijgen burgers meer invloed op politici en bestuurders? 

De auteur beantwoordt deze en vele andere prangende vragen aan de hand van vier grote kwesties (1) brede welvaart, (2) een leven lang ontwikkelen, (3) nieuwe sociale ongelijkheid en (4) democratische rechtstaat. Ieder thema bestaat uit verschillende columns die tussen 2014 en 2018 zijn verschenen in het Financiële Dagblad. Al lezende passeren allerlei politieke ontwikkelingen en praktijkvoorbeelden de revue. We lezen waarom de scheidslijnen tussen groepen burgers steeds groter worden. Tussen rijk en arm, autochtoon en nieuwe Nederlander, hoog en laag opgeleid, meekomers en achterblijvers. Ook is er een toenemende kloof tussen zogenoemde cans en cannots. De mensen die wel en niet kunnen meekomen in deze snel veranderende en complexer wordende wereld. De auteur gaat daarbij ook in op de opvallende paradox die we in het boek een paar keer tegenkomen: met mij persoonlijk gaat het goed (we zijn zo’n beetje het meest gelukkige land ter wereld) maar met ons, het land, gaat het slecht. Rara, hoe kan dat?

De auteur weet waarover hij praat. Ieder betoog wordt onderbouwd door scherpe observaties en onderzoeken van zijn eigen planbureau. Wat mij betreft een verademing. Iemand die kijkt wat er aan de hand is en wat gezien de situatie logische vervolgstappen zijn. Eén van die stappen is het schetsen van een nieuw bindend vergezicht. Een visie op een nieuw economisch en samenlevingsmodel. Laat de politiek dat na dan kan de veenbrand wel eens een uitslaande brand worden. De auteur concludeert dan ook dat de politiek veel te veel weg kijkt en te weinig vooruit. De auteur heeft volgens mij weinig op met visieloze regeringsleiders, politieke lichtgewichten en polariserende roeptoeters. Die vaak maar wat zeggen, met alle winden meewaaien en vooral bezig zijn met uitruilen van voordeeltjes, persoonlijk gewin en partijbelang op korte termijn. Want zo schrijft de auteur, de samenleving schreeuwt om visie, om houvast naar de toekomst en dat gaat verder dan de discussie (en vaak valse belofte) over een paar  euro koopkracht erbij. Een van de vele andere stappen waarvoor de auteur pleit is het verplicht stellen van geschiedenislessen en maatschappijleer. Want de kleine en grote verhalen moeten doorgegeven worden, niet alleen voor sociaal houvast, maar ook om de actuele waarde van andere vormen van democratie, zoals referenda, te kunnen wegen. De auteur sluit het boek af met een slotpleidooi waarin hij zijn aanzet geeft tot een visie voor de toekomst. Met een oproep om vanuit een integraal perspectief op deze grote thema’s in te gaan. Met een toekomstvisie die politici, burgers en bedrijven verbindt. En met een hoopvolle rol voor Millennials, waarvan een groot deel genuanceerd denkt over solidariteit en andere thema’s.

Veenbrand is een interessant boek voor iedereen die geïnteresseerd is in politiek en maatschappelijke vraagstukken. Het geeft een treffend beeld van de smeulende kwesties in de samenleving en wat ‘we’ daar als samenleving aan kunnen. Een oplettende politicus kan hier zo zijn tienpuntenplan uit samenstellen. Doordat Veenbrand een bundeling van columns is, zit er links en rechts wel wat herhaling in, maar in dit geval is ‘de kracht van herhaling’ zeker niet misplaatst. De opdracht is volgens de auteur duidelijk: de nieuwe politiek moet op zoek naar een nieuwe polder die zich committeert aan het gezamenlijk oppakken van de vier besproken grote kwesties, omringd door een sociale rechtsstaat die op rechtvaardigheid stuurt en door de politiek én samenleving wordt gekoesterd. Zie jij het al gebeuren?

Sjors van Leeuwen is werkzaam als zelfstandig adviseur op het gebied van klantgericht ondernemen (CRM), strategie en marketing. Hij is auteur van verschillende boeken zoals CRM in de praktijk, Klant in de driver’s seat, Zorgmarketing in de praktijk, Power to the people, Hoe agile is jouw strategie? en Wendbare strategie op een A4. Sjors van Leeuwen is verder initiatiefnemer van Zorgmarketingplatform, hét kennisplatform voor marketing in de zorg.


Veenbrand - 'Treffende analyse'
21 maart 2019 | Freija van Duijne

In een tot reflectie stemmende bloemlezing van columns schetst Kim Putters, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, de dieperliggende vraagstukken in Nederland. In Veenbrand benoemt Putters politiek en beleid, maar kijkt vooral naar wat het doet op straat en met de mensen.

Putters ‘aandacht voor diversiteit in Veenbrand reikt haast nog verder dan een van zijn hoofdthema’s, de inclusieve samenleving. Met een betrokken blik en een genuanceerde pen benoemt Putters waar het wringt in onze welvarende samenleving.

Het boek is een thematische uiteenzetting van de vier grote smeulende kwesties: brede welvaart, een leven lang ontwikkelen, nieuwe sociale ongelijkheid en de democratische rechtsstaat. De columns die Putters tussen 2014 en zomer 2018 voor het Financieel Dagblad heeft geschreven zijn opgehangen aan deze thema’s. Daarmee gaat de lezer dus kriskras mee in de tijd. Geregeld wordt verwezen naar SCP-publicaties, die tijdens het verschijnen van de column actueel waren.

Al lezende door de columns word je meegezogen in Putters’ denken. Hij benoemt de politieke ontwikkelingen, concrete voorbeelden van (toenmalige) actualiteiten, hij laat zien waar het knelt en waar het ongemak zich ophoopt. De structuur van columns maakt wel dat er allerlei herhaling van uitspraken en analyses in het boek zit. Op zich heb ik dat niet storend gevonden.

Meest interessant vond ik de inleiding en het afsluitende betoog. Daarin doet Putters een oproep om vanuit een integraal perspectief op deze grote zorgpunten in te gaan. Zijn visie voor de toekomst verbindt politici en burgers en bedrijven. Zijn maatschappijvisie kent een nieuwe polder die zich committeert aan het gezamenlijk aanpakken van die smeulende kwesties. Hij is hoopvol over de houding van millennials, waarvan een aanzienlijk aantal genuanceerd denkt over solidariteit en andere thema’s. Deze bundel is dan ook een stap die richting op, voorsorterend op een nieuwe samenbindende visie voor Nederland.

Puttters’ analyse is zeer bruikbaar voor ieder die zich ambtelijk, bestuurlijk, of als betrokken burger of netwerk inzet voor de oplossing van maatschappelijke vraagstukken. Zijn treffende analyse van de behoefte aan gemeenschapszin speelt in alle vraagstukken en kan de kapstok zijn van een integraal perspectief. Daarmee is Veenbrand het meest interessant voor mensen die beroepsmatig (of vanuit maatschappelijke activiteit) met deze materie bezig zijn. Wellicht is het voor anderen het ambtelijk en bestuurlijk jargon iets te overheersend.

Freija van Duijne was van 2013 tot 2018 voorzitter van de Dutch Future Society. Zij heeft meer dan tien jaar werkervaring als toekomstverkenner en strateeg in diverse overheidsorganisaties. Freija werkt vanuit haar bedrijf Future Motions en geeft trainingen en lezingen op gebied van toekomstverkennen. Ze maakt deel uit van het collectief van toekomstdenkers voor de trendrede.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden