Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De verfrissende smaak van zure appels - 'Opent je de ogen'
8 april 2021 | Henny Portman

Veel organisaties willen wendbaarder worden en voeren een transformatieprogramma door. Maar circa 70% van al die transformaties mislukken want die organisaties ontberen nog steeds besluitvaardigheid, innovatievermogen en veranderkracht.

Een van de eerste oorzaken voor het mislukken wordt gezocht bij de mismatch tussen de organisatiecultuur en de benodigde agile cultuur of agile mindset. Mathilde Maas Kuper laat ons in haar boek De verfrissende smaak van zure appels - Pijnmanagement: onmisbaar voor succesvol leiderschap zien dat een belangrijke component in die gewenste cultuur de pijncultuur of pijn-mindset is.

Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel beschrijft de theoretische basis achter pijnmanagement. Maas Kuper gaat daarin in op aan het taal geven aan pijn, het begrijpen van pijn aan de hand van onderliggende principes en de vijf stappen om te dealen met pijn om een gewenste pijncultuur te realiseren. In het tweede deel worden de vijf stappen om te dealen met pijn uitgebreid beschreven en praktisch toepasbare hulpmiddelen geboden. Daarnaast beschrijft Maas Kuper een drietal cases om de stappen concreet te maken. De cases zijn: een partner bij een IT-bedrijf die worstelt met de interne organisatieontwikkeling, een manager bij een culturele instelling die te maken krijgt met een verhuizing en een bestuurder van een zorginstelling die geconfronteerd wordt met een vernietigend inspectierapport.

Pijn wordt gedefinieerd als een pijnprikkel (de oorzaak) en de daarop volgende emoties en gedrag. Hierbij worden de emoties en gedrag beïnvloed door de heersende pijncultuur (normen, oordelen en verwachtingen). Kijkend naar organisaties zien we vele mogelijke oorzaken van organisatiepijn, zoals onveiligheid, incompetentie, verraad, ongevoeligheid, inmenging, institutionele krachten, en onvermijdelijke pijn.

Middels het pijnkwadrant krijgen we een instrument aangereikt om de pijnoorzaak te duiden. Door te kijken naar directe oorzaken (realiteit versus beeldvorming en verlies versus onvervuld verlangen) ontstaan vier pijnopties: destructiepijn, illusiepijn, ingebeelde destructiepijn en ingebeelde illusiepijn.

Om pijn te begrijpen komen de volgende pijnprincipes aan bod:

- Liever geen pijn: winst, boosdoener, oplossingsperspectief

- Pijn stuurt gedrag: emoties, variatie in pijngedrag en pijncultuur

- Individuele pijn beïnvloedt het grotere geheel

Veel mensen, en dus ook organisaties, gaan pijn uit de weg door pijnmijdende strategieën van pamperen, polderen of de botte bijl te gebruiken. Het resultaat is een organisatie die onvoldoende wendbaar is en waarin besluitvaardigheid, innovatievermogen en veranderkracht te wensen overlaat doordat autonomie, eigenaarschap, loyaliteit, focus en/of weerbaarheid van de medewerkers ondermijnd worden.

Als alternatief voor deze pijnmijdende strategieën ontwikkelde Maas Kuper een vijfstappenplan om te dealen met pijn en aan een effectieve pijncultuur te bouwen. De vijf stappen zijn respectievelijk observeren, entameren, ontrafelen, regisseren, realiseren.

- Observeren: Het in beeld brengen (bewustwording) van alle relevante pijnen (verleden, heden en toekomst op micro-, meso- en macroniveau.

- Entameren: Het aangaan van de pijn. Het gesprek met jezelf en stakeholders aangaan: je legt het onderwerp pijn samen met de positieve focus (belang, verlangens, doel) op tafel.

- Ontrafelen: Het splitsen (per pijnpunt) in wat je wel (om te zetten in actie) en niet (vraagt om acceptatie) kunt veranderen. 

- Regisseren: Het ontwerpen van interventies. Wat (actie- en acceptatie-interventies) en hoe (de pijncultuur).

- Realiseren: Het doen van de interventies en bouwen aan de pijncultuur. ‘Door pijn te begrijpen en taal te geven aan pijn ontstaat een nieuwe ‘pijn-mindset'. Die zorgt voor ander gedrag.'

De verfrissende smaak van zure appels is een praktisch toepasbaar boek dat je ogen opent en laat zien dat pamperen, polderen of de botte bijl jouw organisatie niet wendbaarder maakt. Door het taal geven aan en begrijpen van pijn en middels een vijfstappenplan kan een effectieve pijncultuur gerealiseerd worden. Een aanrader voor iedereen die in een transformatie naar een meer wendbare organisatie zit of tegen muren aanloopt bij het doorvoeren van een verandering.

Bekijk de QRC die Henny Portman van De verfrissende smaak van zure appels maakte.

Henny Portman is eigenaar van Portman PM[O] Consultancy en biedt begeleiding bij het invoeren en verbeteren van project-, programma- en portfoliomanagement inclusief het opzetten en verder ontwikkelen van PMO's. Hij is auteur en blogger en publiceert regelmatig artikelen.

De verfrissende smaak van zure appels - 'Een stevige basis'
26 maart 2021 | Dick Rochat

Een boek - De verfrissende smaak van zure appels van Mathilde Maas Kuper - over pijnmanagement lezen en recenseren terwijl de mens, dus ik ook, het liefste pijn vermijdt. Dat zette mij wel even stil.

Elke dag balanceren mensen tussen Fijn en Pijn. Situaties waarin je je goed voelt en jezelf kunt zijn. Dat is Fijn. Aan de andere kant staat Pijn. De pijn die gevoeld wordt als we in de werkomgeving niet ons zelf kunnen zijn, niet gezien en gehoord voelen, niet vrijmoedig kunnen spreken. En in een spagaat komen en een intern conflict ervaren.

Wat doe je dan met die pijn? Inderdaad, vermijden. Sommige geven nog wat weerstand maar meestal gaat de gevoelde pijn de onderstroom in, versterkt zich en wordt op termijn een verwoestende tegenstroom. Met als gevolg: hardnekkige gedragspatronen, weerstand, psychologische onveiligheid en gebrek aan vertrouwen. Zaken die leiden tot slechte besluiten, weinig vernieuwing en een gebrekkige of haperende veranderkracht.

Mathilde Maas Kuper slaat de spijker op de kop. Niet alleen inhoudelijk, maar ook in de tijd gezien. Achter mij en voor mij zie ik de pijn van de slachtoffers van de toeslagenaffaire en de manier waarop het politiek-bestuurlijke leiderschap ermee om is gegaan en nog gaat. Maar ook als leiderschapscoach zie ik vrijwel dagelijks de pijn van managers die worstelen met een destructieve pijncultuur.

Niet alleen de titel van het boek is verfrissend, maar ook de inhoud en de methode die de schrijver aanbiedt. Bij het lezen van het boek schieten er allerlei herinneringen door je hoofd. Werksituaties waarin je pijn ervoer, maar ook waarin je pijn zelf veroorzaakt hebt. Het word je als lezer pijnlijk duidelijk wat voor effecten en gevolgen het ontbreken van goed pijnmanagement heeft.

Zoals Maas Kuper het beschrijft: hardnekkige gedragspatronen, weerstand, psychologische onveiligheid of gebrek aan vertrouwen. Wat de besluitvaardigheid, het innovatievermogen en de veranderkracht ondermijnt.

Het boek neemt je gestructureerd en opbouwend mee in je eigen bewustwordingsproces. Als lezer word je niet in het diepe van het thema gegooid, maar Maas Kuper leert je als het ware erin te duiken en er door heen te gaan. De verschillende praktijksituaties zijn kort en duidelijk beschreven en de rake voorbeeldvragen die ze aanbiedt laten je direct nadenken. Ze helpen om te durven duiken, de pijn aan te pakken en op te ruimen. Eerst vanuit zien, voelen en begrijpen, daarna met een methode om door de zure appel heen te kunnen bijten.

Het boek is kleurrijk vormgegeven met handige kaders die de betekenis van een thema kort belichten. Handig. Alsook het frisse taalgebruik: Jip en Janneke. Regelmatig moest ik lachen bij termen als ‘Het frikandelmoment' en ‘Uit een gesloten oester haal je nooit een parel'. Ze riepen vragen op en prikkelden mijn nieuwsgierigheid.

Hoe verder je in het boek komt hoe meer het van je concentratie vraagt. Dit komt doordat de methode van pijnmanagement gelaagd is en in opbouw complex. Dat vraagt bijblijven en focus. Wat theoretisch een eenvoudige methode lijkt, blijkt in de uitvoering ervan niet zo gemakkelijk te zijn.
Het vraagt wel wat van een leider om ermee aan de slag te gaan. Vooral Guts. De moed om de zure appel op te pakken en de tanden erin te zetten, de zure smaak te proeven, zaken te benoemen en de pijn boven water te trekken. Temeer die pijn vaak al jaren voelbaar is. De bekende olifant!

Als leider, maar ook als volger, ben je zowel onderdeel van de pijn, als van de oplossing. Daar komt nog wat bij. Dat je als leider initiatiefnemer bent, degene die als eerste de duik maakt. Pijn ontstaat in de interactie tussen mensen en daarin ligt ook de oplossing. Denk niet als je het eerste duikt dat anderen je zomaar volgen. Beweging gaat niet vanzelf en vraagt lef, geduld, tact, zelfreflectie, een langere adem en vertrouwen. En soms gepast wantrouwen.

Om succesvol in je leiderschap te zijn, is goed pijnmanagement onmisbaar. Ik deel dat met Maas Kuper. Haar boek legt een stevige basis die gebaseerd is op veel kennis en (levens) ervaring. Dat maakt de inhoud sterk en geloofwaardig. Maar pas op voor het idee van de Quick-fix. De verfrissende smaak van zure appels geurt wellicht naar een zelfhulpboek, maar is meer dan dat. Het is een spiegelkamer, analyse-instrument, managementmethode, rollercoaster, motivator, gids en toolbox ineen. Zoals gezegd, goed pijnmanagement lijkt eenvoudig, maar is verre van gemakkelijk. Denken, voelen en doen gaan hand in hand. Wat voor veel managers niet vanzelfsprekend is. Denken en doen nog wel, maar diepere zelfreflectie en voelen?!
Na het zuur komt het zoet en je kunt pijn tot een succes maken. Dat is een hele geruststelling.

Dick Rochat is leiderschapscoach, dwarse denker, begeleider, schrijver en spreker. Met zijn thema 'coaching voor luie leiders' leert hij managers en volgers op een andere, meer bewuste manier actief te zijn. Zijn missie is leiderschap vanuit heel de mens. www.dickrochat.nl

De verfrissende smaak van zure appels - 'Organisatiepijn ondertiteld'
12 maart 2021 | Martin van Staveren

‘Een vervelend kenmerk van pijn is dat je hem niet goed aan een ander kunt meedelen.' Zo begint schrijver Tommy Wieringa een van zijn NRC-columns over de pijn van anderen. De pijn aan een ander meedelen blijkt juist één van de kernpunten van een bijzonder managementboek over een bijzonder onderwerp: pijnmanagement in organisaties.

Samen met angst is pijn volgens mij een van de grote taboes in menige organisatie. Pijn is onmiskenbaar aanwezig bij menig leidinggevende en medewerker, door allerlei oorzaken. Denk aan sociale of zelfs fysieke onveiligheid in organisaties, aan botheid door incompetenties of angst, aan reorganisaties en ontslagrondes. Pijn zorgt voor emoties en stuurt ons gedrag, vaak onbewust. En toch blijkt een onderwerp als pijn nog altijd lastig bespreekbaar te maken. Het is de overbekende roze olifant ik de kamer.  

Wellicht is dit de reden van het felroze omslag van De verfrissende smaak van zure appels. Overigens zonder olifant, wel met een schil van een felgroene, waarschijnlijk zure appel op de voorkant. De inhoud van het boek heeft een appeltje te schillen met het fenomeen pijn. Met een aantrekkelijke belofte, want pijnmanagement is onmisbaar voor succesvol leiderschap, aldus de ondertitel. De auteur is ervaringsdeskundige Mathilde Maas Kuper. Zij is een organisatieadviseur die al vijftien jaar teams en organisaties helpt met succesvol veranderen, door ‘de vinger op de zere plek te leggen'.

Wat is pijn eigenlijk? ‘Pijn is au', zo luidt de eenvoudigste definitie. Meer wetenschappelijk bezien is pijn een ‘onplezierige, sensorische en emotionele gewaarwording'. De auteur heeft hieruit een eenvoudige pijnformule voor managers afgeleid: pijn = pijnprikkel (de oorzaak) + emoties en gedrag (het gevolg). In de praktijk van organisaties wordt bij het ervaren van pijn nogal eens gestuurd op de emoties en het gedrag, zonder de oorzaak bloot te leggen en aan te pakken. Symptoombestrijding dus, organisatorische paracetamol. Hierdoor blijft de pijn maar doorzeuren.

Het krachtige van dit boek is dat het fenomeen pijn niet alleen wordt gefileerd. Er wordt ook een handelingsperspectief geboden hoe die pijn constructief te benutten. Zo wordt in het zogenoemde ‘pijnkwadrant' onderscheid gemaakt tussen echte en ingebeelde pijn, en tussen pijn vanwege verlies (een mogelijk naderend ontslag) of onvervuld verlangen (een promotie die aan je neus voorbijgaat).

Verder worden drie pijnprincipes gepresenteerd, zoals het van nature liever geen pijn hebben. Herkenbaar. Desondanks geeft pijn waardevolle informatie, zowel aan degene die pijn ervaart als aan zijn of haar leidinggevende. Pijn is immers een signaal dat aan iets belangrijks niet wordt voldaan. Het handelingsperspectief voor omgaan met organisatiepijn bestaat uit vijf stappen, waarin de pijn wordt herkend en erkend, geanalyseerd en aangegaan, om die vervolgens hanteerbaar te maken. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld hardnekkige blokkades uit het verleden worden opgeruimd, waardoor ruimte ontstaat voor vernieuwing en ontwikkeling in de organisatie.

Iets minder krachtig aan het boek vind ik de wat overdadige tegeltjeswijsheden, de zachte heelmeester, de boer met kiespijn en de keizer in z'n blootje. Afgekloven klokhuizen, die dit o zo relevante onderwerp helemaal niet nodig heeft. Verder gaat het tweede deel met de concrete invulling van de vijf stappen voor effectief pijnmanagement vrij ver. Ik zou het omgaan met organisatiepijn proberen te integreren in bijvoorbeeld een ontwikkeling- of verandertraject, en niet zozeer als een op zichzelf staand onderwerp behandelen.  Aan de andere kant, je kan na lezing van dit tweede deel niet meer met droge ogen zeggen dat je niet weet hoe organisatiepijn constructief aan te pakken. De vele korte en concrete voorbeelden helpen hierbij.   

Samenvattend, Mathilde Maas Kuper heeft een pijnlijk en uiterst relevant onderwerp op een heldere manier beschreven en hanteerbaar gemaakt: hoe als organisatie om te gaan met de onvermijdelijke pijn van medewerkers en managers. Volgens schrijver Tommy Wieringa is het vervelende van pijn dat je die niet goed aan een ander kunt meedelen. Managementauteur Mathilde Maas Kuper is hier toch een heel eind mee gekomen. Ze heeft organisatiepijn in De verfrissende smaak van zure appels als het ware ondertiteld, in een taal voor managers. Het is nu aan diezelfde managers om de onvermijdelijke organisatiepijn niet meer te negeren, te bagatelliseren of met de botte bijl te lijf te gaan. Er is nu een alternatieve aanpak: pijnmanagement. Een onmisbaar ingrediënt voor effectief leiderschap in dynamische en onzekere tijden.   

Martin van Staveren adviseert, doceert en schrijft over realistisch(er) omgaan met onzekerheden, risico’s én kansen. Hij schreef verschillende boeken, en Iedereen risicoleider: Waarde realiseren én behouden in een onzekere wereld is zijn nieuwste boek.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden