trefwoord
Tussenruimte: de vergeten dimensie van samenwerking
In organisaties richten we ons vaak op heldere structuren, duidelijke rollen en meetbare resultaten. Maar wat gebeurt er eigenlijk tussen mensen? Die onzichtbare ruimte – de tussenruimte – is waar de eigenlijke dynamiek zich afspeelt. Hier ontstaan verborgen patronen, hier manifesteren zich systemische krachten, en hier liggen de sleutels tot werkelijke verandering.
De tussenruimte is niet leeg. Ze is geladen met betekenis, met onuitgesproken verwachtingen, met stilte die spreekt. Verschillende denkers en professionals hebben zich verdiept in deze fascinerende dimensie van menselijke interactie. Hun inzichten tonen dat wie deze ruimte begrijpt en durft te betreden, toegang krijgt tot bronnen van creativiteit en transformatie die anders onzichtbaar blijven.
Margreet Oostenbrink
De onzichtbare architectuur van organisaties
Organisaties bestaan niet alleen uit organogrammen en processen. Ze zijn levende systemen waarin de tussenruimte een cruciale rol speelt. Het is de ruimte waar formele structuren en informele dynamiek elkaar ontmoeten, waar macht en invloed op subtiele wijze circuleren, waar betekenis wordt gegeven en ontnomen.
Margreet Oostenbrink benadrukt dat deze tussenruimte geen vrijblijvend concept is, maar een concrete werkplek voor leiders die systemisch willen werken. Wie leert deze ruimte te lezen en erin te interveniëren, kan patronen doorbreken die anders hardnekkig blijven bestaan.
-
Tussentaal - Een mooie boodschap voor deze tijdVerder lezen in het magazineEen fascinerend perspectief op hoe we vooral taal hebben ontwikkeld voor onze binnenwereld, maar nauwelijks woorden voor wat zich tussen mensen afspeelt. Tussentaal probeert dat vocabulaire te ontwikkelen.
Van conflict naar dialoog: de neutrale tussenruimte
Wanneer mensen met verschillende overtuigingen bij elkaar komen, ontstaat vaak een debat waarin iedereen zijn gelijk wil halen. Maar er bestaat een alternatief: de dialoog, die plaatsvindt in een neutrale tussenruimte waar verschil mag bestaan zonder dat iemand hoeft te winnen.
De tussenruimte is de neutrale ruimte tussen mensen waar vooroordelen worden geparkeerd en verschil mag bestaan. Een plek waar dialoog mogelijk wordt zonder dat iemand hoeft te winnen.
Uit: Van debat naar dialoog
-
Publieke bezinning - Socratische dialogen over maatschappelijke vraagstukkenVerder lezen in het magazineOver de publieke ruimte als inter-persoonlijke tussenruimte waar mensen als gelijken met elkaar in gesprek gaan. De socratische dialoog als methode om deze ruimte vruchtbaar te maken.
Ma: de Japanse wijsheid van betekenisvolle leegte
In de Japanse cultuur heeft men al eeuwenlang oog voor de kwaliteit van tussenruimte. Het concept ma – letterlijk vertaald als tussenruimte – verwijst naar de betekenisvolle leegte tussen elementen. Het is niet louter afwezigheid, maar een aanwezigheid van potentie.
Tussenruimte is geen leegheid die moet worden opgevuld, maar een kwaliteit die moet worden gekoesterd. De ruimte tussen noten maakt muziek, de ruimte tussen woorden maakt poëzie, de ruimte tussen mensen maakt verbinding mogelijk.
Uit: De Japanse wijsheid van MaGrenswerkers en de tweebenigheid van tussenruimte
Veel professionals bevinden zich letterlijk in de tussenruimte: met één been in hun organisatie en één been daarbuiten. Deze 'grenswerkers' ervaren dagelijks de spanningen tussen verschillende werelden, verschillende logica's, verschillende verwachtingen.
-
Tweebenig samen werkenVerder lezen in het magazineDe metafoor van tweebenigheid verkent hoe professionals effectiever worden wanneer ze spanningen in de tussenruimte niet vermijden maar omarmen. Het gaat niet om oplossen, maar om ermee leren omgaan.
-
Martine de Jong: ‘Spanningen zien we vaak ten onrechte als negatief’Verder lezen in het magazineMartine de Jong legt uit waarom spanningen in de tussenruimte ten onrechte als negatief worden gezien. Juist daar, waar verschillen botsen, ontstaat potentie voor vernieuwing en creativiteit.
Ondertussen: de tussentijd als tussenruimte
Naast de ruimte tussen mensen bestaat er ook een tussenruimte in de tijd: het 'ondertussen' van veranderingsprocessen. Die liminale momenten waarin het oude nog niet is verdwenen maar het nieuwe zich nog niet heeft gevestigd.
-
Jitske Kramer - Vijf gevaren van de tussentijdVerder lezen in het magazineJitske Kramer waarschuwt voor de gevaren van permanente liminaliteit – blijven hangen in de tussentijd. De tussenruimte vraagt om bewuste aandacht, niet om te vermijden maar ook niet om erin te verdwalen.
-
Jitske Kramer - In welke verandering werk jij?Verder lezen in het magazineOver de verschillende fases van transformatie en hoe organisaties vaak vastlopen in de liminale tussenruimte. Jitske Kramer pleit voor bewust rituelen rond separatie, liminaliteit en integratie.
Ruimte creëren door te luisteren
Hoe ontstaat tussenruimte eigenlijk? Ze wordt niet gecreëerd door meer te zeggen, maar door anders te luisteren. Door niet onmiddellijk te reageren maar even stil te zijn. Door niet gelijk een antwoord klaar te hebben, maar de tijd te nemen om te overdenken wat gezegd wordt.
-
Frank Weijers: ‘Door goed te luisteren vinden we ruimte’Verder lezen in het magazineFrank Weijers benadrukt dat we door goed te luisteren ruimte vinden. De tussenruimte ontstaat wanneer we contact maken in plaats van ons te laten leiden door procedures en regels.
-
Passie in bedrijf - De weg ernaartoeVerder lezen in het magazineSociale ruimte ontstaat door niet op te vullen met informatie en agenda's, maar door open te laten en te wachten wat zich meldt. Deze tussenruimte geeft mensen de kans om werkelijk bij te dragen.
De tussenruimte in co-creatie
Wanneer mensen uit verschillende achtergronden samenkomen om iets nieuws te creëren, ontstaat er een bijzondere vorm van tussenruimte. Dit is geen compromis tussen bestaande ideeën, maar een ruimte waarin werkelijk iets nieuws kan ontstaan.
-
James Veenhoff: ‘Co-creatie geeft ja-zeggers een mandaat’Verder lezen in het magazineCo-creatie maakt gebruik van de tussenruimte tussen verschillende expertises en perspectieven. Het is in die overlap – noch binnen noch buiten één domein – dat innovatie ontstaat.
-
Vierluik Creativity in B2B #2/4: Waarom biedt creativiteit kansen?Verder lezen in het magazineOver hoe innovatie ontstaat op de grenzen van vakgebieden en culturen. De tussenruimte tussen disciplines is waar creativiteit haar kracht vindt, mits we diversiteit omarmen.
De paradox van structuur en vrijheid
Organisaties worstelen met een fundamentele spanning: enerzijds de behoefte aan structuur en kaders, anderzijds de wens tot vrijheid en beweging. De tussenruimte is waar deze paradox zichtbaar wordt – en waar ze productief kan worden gemaakt.
-
Het ronde vierkant – Hoe je organisaties hybridiseertVerder lezen in het magazineHet concept van het 'ronde vierkant' beschrijft hoe organisaties de tussenruimte tussen structuur en chaos kunnen benutten. Hybride organisaties bewegen bewust in die ruimte tussen pool en pool.
-
Het liminale moment - ‘Een waardevolle metgezel’Verder lezen in het magazineEen contemplatieve verkenning van het liminale moment – de tussenruimte waarin het oude oplost en het nieuwe nog niet hoeft te bestaan. Een ruimte om te laten, te luisteren en te ademen.
Tussenruimte als werkplek voor leiderschap
Leiderschap in complexe tijden vraagt om meer dan het geven van richting. Het vraagt om het kunnen betreden en begeleiden van tussenruimte. Leiders die deze kunst verstaan, creëren ruimte waarin anderen hun talenten kunnen ontplooien en waarin teams echt tot ontwikkeling komen.
De tussenruimte is geen zweverig concept, maar een concrete werkplek. Het is waar werkelijke verandering zich voordoet, waar patronen doorbroken kunnen worden, waar nieuwe verbindingen ontstaan. Wie leert deze ruimte te herkennen, te betreden en te benutten, beschikt over een krachtig instrument voor transformatie.
De literatuur over tussenruimte laat zien: het gaat niet om het kiezen tussen structuur of vrijheid, tussen binnen of buiten, tussen zelf of ander. Het gaat om het kunnen bewegen in de ruimte daartussen. Dat vraagt moed, want tussenruimte is per definitie onzeker. Maar juist die onzekerheid maakt haar zo vruchtbaar. In de tussenruimte ligt de toekomst nog open.