vraag & antwoord
Hoe stel je een effectief managementteam samen?
Veel organisaties hebben een managementteam dat op papier klopt: elke afdeling is vertegenwoordigd, de cv's zijn indrukwekkend en het overleg staat wekelijks in de agenda. Toch voelt het MT-overleg vaak als een optelsom van afdelingsbelangen. Besluiten worden uitgesteld, discussies herhalen zich en buiten de vergaderzaal doet iedereen zijn eigen ding. Het probleem zit dan zelden bij de individuele managers, maar bij de manier waarop het team is samengesteld en ingericht.
Een managementteam is de groep leidinggevenden die samen verantwoordelijk is voor de koers en de resultaten van een organisatie of organisatieonderdeel. Het is effectief als de leden niet alleen hun eigen afdeling vertegenwoordigen, maar als collectief besluiten nemen die het geheel vooruithelpen. Een effectief MT combineert dus de juiste mensen met een heldere gezamenlijke opgave en werkbare spelregels.
Een effectief managementteam stel je samen door eerst te bepalen wat het team als geheel moet bereiken en pas daarna te kiezen wie daar het beste aan kan bijdragen. Selecteer op complementaire rollen en gedrag, niet alleen op functie en vakkennis. Houd het team klein, maak de gezamenlijke verantwoordelijkheid expliciet en investeer vanaf de start in vertrouwen en werkafspraken. Samenstellen is bovendien geen eenmalige handeling: het team moet daarna onderhouden en bijgestuurd worden.
Wat is een managementteam en wanneer is het effectief?
Een managementteam onderscheidt zich van een gewoon team door de dubbele rol van de leden. Elk MT-lid stuurt zelf een afdeling of team aan en draagt tegelijk bij aan het functioneren van het geheel. Die dubbele verantwoordelijkheid, gecombineerd met uiteenlopende belangen en persoonlijkheden, maakt samenwerken in een MT bijzonder uitdagend. In Het High Impact MT werkt MT-coach Steven van den Heuvel dit uit aan de hand van drie pijlers: relaties, richting en ritme.
Effectiviteit laat zich herkennen aan een paar signalen. Het team neemt besluiten die ook buiten de vergaderzaal standhouden. Leden spreken elkaar aan op het gezamenlijke resultaat en niet alleen op hun eigen portefeuille. Meningsverschillen worden uitgesproken in plaats van na afloop op de gang besproken. En de organisatie merkt dat het MT met één mond spreekt.
Het tegenovergestelde komt vaak voor: een MT dat vooral een ritueel is. In zijn bespreking van het boek Managementteams van Hans van de Putte wordt dit onderscheid scherp gemaakt. Een echt MT draait om de toegevoegde waarde van het collectief, om fouten durven toegeven, om zelfkennis bij de leider en om oog voor de houdbaarheid van de groep en haar leden. Dat is het ijkpunt waar je bij het samenstellen naartoe werkt.
-
ManagementteamsVerder lezen in het magazineDeze bespreking van Hans van de Puttes 'Managementteams' maakt het verschil tussen een echt MT en een ritueel op niveau concreet: collectieve toegevoegde waarde, zelfkennis van de leider en de houdbaarheid van de groep.
Welke stappen doorloop je bij het samenstellen van een managementteam?
Het samenstellen van een MT verloopt het beste in een vaste volgorde. Wie begint bij de poppetjes en pas later nadenkt over de opgave, krijgt een team dat de bestaande machtsverhoudingen weerspiegelt in plaats van de toekomst van de organisatie. Onderstaand stappenplan is een eigen redactioneel voorstel, gebaseerd op de literatuur die verderop wordt besproken.
- Bepaal de gezamenlijke opgave. Formuleer wat het MT als collectief moet bereiken dat de afzonderlijke afdelingen niet alleen kunnen. Zonder gedeelde opgave is er geen reden om als team te werken.
- Kies de teambenadering en de bijbehorende profielen. Thomas Keil en Marianna Zangrillo laten in Next Leadership Team zien dat senior leiders de prestaties van hun leiderschapsteam verbeteren door een duidelijke teambenadering te kiezen en daar de profielen van teamleden op af te stemmen.
- Bepaal de omvang. Houd het team zo klein als de opgave toelaat. In Team Genius stellen Rich Karlgaard en Michael Malone dat teams van zeven plus of min twee leden voor de meeste taken optimaal zijn.
- Selecteer op complementariteit. Zoek naar aanvullende rollen, denkstijlen en gedrag, niet naar acht keer dezelfde sterke manager.
- Leg de harde ontwerpfactoren vast. Missie, doelen, rollen en procedures bepalen samen met de zachte procesfactoren de teameffectiviteit, zo onderscheiden Jan Schouten, Anke Baak en Wiebe Kamminga in Verbeteren van teams.
- Investeer vanaf dag één in vertrouwen en werkritme. Spreek af hoe je vergadert, besluit en elkaar aanspreekt.
- Plan het onderhoud. Evalueer periodiek of de samenstelling nog past bij de opgave en durf bij te sturen.
Hoe kies je de juiste mensen voor je managementteam?
De meest gemaakte fout bij het samenstellen van een MT is selecteren op functie: de hoofden van alle afdelingen schuiven automatisch aan. Dat levert een vertegenwoordigend orgaan op, geen team. Betere selectiecriteria kijken naar wat iemand aan het collectief toevoegt: welke rol iemand van nature inneemt, hoe iemand omgaat met tegenspraak en of iemand bereid is het organisatiebelang boven het afdelingsbelang te stellen.
Een bekend hulpmiddel hiervoor is de teamroltheorie van Meredith Belbin. In de bespreking van zijn boek Managementteams wordt uitgelegd dat volgens Belbin de combinatie van mensen essentieel is voor het goed functioneren van een managementteam; het zoeken naar die combinatie noemt hij teamrolmanagement. Negen teamrollen helpen om te zien welke bijdragen in het team ontbreken of dubbel voorkomen.
Tegelijk is een rolverdeling op papier niet genoeg. Jobbeke de Jong stelt in Competente mensen - Incompetente teams dat competente individuen niet automatisch een competent team vormen. Zij pleit voor systeemdenken: het team als levend organisme met een eigen dynamiek. Bij de selectie kijk je dus ook naar hoe kandidaten op elkaar reageren, niet alleen naar wie ze afzonderlijk zijn.
In de praktijk gaat juist die laatste stap vaak mis. In een interview met bestuurder Hanke Lange, De kunst om te wortelen in een organisatie, wordt beschreven hoe bij de werving van een nieuwe directeur pas in een heel laat stadium wordt gekeken of die met de andere directeur een effectief team kan vormen, terwijl dat een van de eerste vereisten zou moeten zijn.
-
ManagementteamsVerder lezen in het magazineDeze bespreking van Belbins standaardwerk legt de negen teamrollen en het idee van teamrolmanagement uit: de juiste combinatie van mensen is essentieel voor een goed functionerend managementteam.
-
Hanke Lange: De kunst om te wortelen in een organisatieVerder lezen in het magazineInterview met bestuurder Hanke Lange dat een herkenbare praktijkfout benoemt: bij werving voor het topteam wordt te laat getoetst of de nieuwe functionaris met de anderen een effectief team kan vormen.
Welke valkuilen zie je bij het samenstellen van een managementteam?
De eerste valkuil is de aanname dat de beste mensen samen automatisch een topteam vormen. Anton Scheffers beschrijft in Waarom zelfs de beste teams ontsporen dat teams levende organismen zijn die gezond of ongezond kunnen zijn. Zijn advies is om eerst aan de teamconditie te bouwen: veiligheid, vertrouwen en balans in de samenwerking. Wie alleen op individuele kwaliteit selecteert, mist dat fundament.
De tweede valkuil is het onderschatten van conflict. Een hecht team vormen betekent investeren, en conflicten zijn daarbij onvermijdelijk, stellen Jan Eppink, Peter Tack en Gert-Jan Melker in Managementvaardigheden. Een MT dat is samengesteld om wrijving te vermijden, bijvoorbeeld door alleen gelijkgestemden te kiezen, verliest de scherpte die het nodig heeft.
De derde valkuil is het team samenstellen voor rustige tijden en vergeten dat het vooral onder druk moet presteren. Bianca van Leeuwen richt zich in Organisatieverandering, hoe moeilijk kan het zijn op managementteams tijdens veranderprocessen. Haar observatie dat er talloze competente managers zijn, maar nog te weinig competente managementteams, is een nuttige toets: zou dit team als eenheid een ingrijpende verandering kunnen dragen?
Andere herkenbare signalen van een scheve samenstelling: een te groot MT waardoor niemand zich eigenaar voelt van besluiten, een leider die alle leden afzonderlijk aanstuurt in plaats van het team als geheel, en een samenstelling die nooit is herzien terwijl de opgave van de organisatie allang veranderd is.
Hoe houd je een managementteam effectief nadat het is samengesteld?
Samenstellen is het begin, niet het eindpunt. Een MT dat goed start kan binnen een jaar verzanden in afdelingsdenken als niemand het teamproces bewaakt. Dat vraagt om een leider die het team als geheel aanstuurt en om periodieke reflectie op hoe het team samenwerkt, niet alleen op wat het oplevert.
Veel organisaties zetten daarvoor een externe teamcoach in. Yvonne Burger en Mieke Reidinga schreven Executive Teamcoaching in de praktijk voor coaches die met leiderschapsteams werken, maar de inzichten zijn volgens de auteurs ook relevant voor organisatieadviseurs en HR-managers die hun effectiviteit in de directiekamer willen vergroten. Internationaal is Leadership Team Coaching van Peter Hawkins een veelgebruikt naslagwerk, met aandacht voor executive boards en praktijkvoorbeelden van organisaties als Deloitte en General Electric.
Historisch gezien is de omslag van functionele optiek naar teamoptiek de kern van het werk. In de bespreking van Nadlers handboek over managementteams wordt beschreven hoe meerdere bedrijven succesvol zijn geweest met het omturnen van de functionele managementoptiek ('ik sta voor mijn dienst') in een managementteam-optiek, gebaseerd op ervaringen met de topteams van meer dan 130 ondernemingen.
Wie werkt in een organisatie die wendbaar wil worden, krijgt er een extra dimensie bij. Jeroen Stoter wijst in DNA of Agile Management Teams op een pijnpunt: de cruciale rol van het managementteam wordt in agile transformaties vaak ontkend of vergeten, terwijl juist die rol essentieel is voor een gezonde en wendbare organisatie.
-
Het handboek over managementteamsVerder lezen in het magazineBespreking van Nadlers handboek over managementteams: hoe bedrijven de functionele optiek ('ik sta voor mijn dienst') omzetten in een managementteam-optiek, gebaseerd op ervaringen met topteams van ruim 130 ondernemingen.
Wat verschilt voor beginnende managers, ervaren bestuurders en specialisten?
Een beginnende manager die voor het eerst een team samenstelt, heeft vooral baat bij heldere basisprincipes: wat is de opgave, wie heb ik nodig, hoe bouw ik vertrouwen op. Boeken als The Making of a Manager en Managementvaardigheden sluiten daar goed op aan.
Een ervaren bestuurder die een directieteam of leiderschapsteam herinricht, heeft andere vragen. Hoe kies ik een teambenadering die past bij de strategie? Hoe ga ik om met gevestigde belangen en sterke persoonlijkheden? Daar past Next Leadership Team beter bij, aangevuld met Het High Impact MT en Het managementteam als collectief.
Specialisten zoals teamcoaches, organisatieadviseurs en HR-managers werken aan de systeemkant: diagnose, interventie en begeleiding. Voor hen zijn Verbeteren van teams, Competente mensen - Incompetente teams en Executive Teamcoaching in de praktijk de logische verdieping.
Samenvatting
Een effectief managementteam begint bij een gedeelde opgave, niet bij een lijst van afdelingshoofden. Kies daarna een teambenadering en de bijpassende profielen, houd het team klein en selecteer op complementaire rollen en gedrag. Leg harde afspraken over doelen, rollen en besluitvorming vast en investeer vanaf de start in vertrouwen. Verwacht conflict en gebruik het, en toets regelmatig of de samenstelling nog past bij wat de organisatie nodig heeft. Samenstellen is een doorlopend proces, geen eenmalige benoemingsronde.
Veelgestelde vragen over het samenstellen van een managementteam
Hoe groot moet een managementteam zijn?
Zo klein als de opgave toelaat. Karlgaard en Malone noemen in Team Genius zeven plus of min twee leden als optimaal voor de meeste taken. Grotere teams verliezen snelheid en gedeeld eigenaarschap.
Moet elk afdelingshoofd in het MT zitten?
Niet automatisch. Selecteer op wat iemand aan het collectief toevoegt. Wie alleen vertegenwoordigt, maakt van het MT een overlegorgaan in plaats van een team.
Welke rol speelt de teamroltheorie van Belbin bij de samenstelling?
Belbin stelt dat de juiste combinatie van mensen essentieel is voor een goed functionerend managementteam. Zijn negen teamrollen helpen om te zien welke bijdragen ontbreken of dubbel voorkomen.
Is een MT van alleen sterke managers automatisch een topteam?
Nee. Zowel Anton Scheffers als Jobbeke de Jong laten zien dat competente individuen nog geen competent team vormen. De dynamiek tussen de leden bepaalt het resultaat.
Wanneer schakel je een teamcoach in voor een managementteam?
Bij een nieuwe samenstelling, bij een ingrijpende verandering of als het team vastloopt in terugkerende discussies. Literatuur over executive teamcoaching biedt daarvoor kaders.
Hoe vaak moet je de samenstelling van een MT herzien?
Minimaal bij elke wezenlijke verandering in strategie of opgave. Een jaarlijkse reflectie op samenstelling en samenwerking is een werkbaar ritme.
Conclusie
Een effectief managementteam samenstellen is bovenal een ontwerpvraag: wat moet dit team samen bereiken, en welke combinatie van mensen, rollen en afspraken maakt dat mogelijk? Begin daarom niet bij de namen, maar bij de opgave. Kies klein, kies complementair en maak de gezamenlijke verantwoordelijkheid vanaf de eerste dag expliciet. Accepteer dat het team pas sterk wordt door wrijving heen, en houd het daarna bewust in conditie. Wie vandaag de eigen MT-samenstelling eerlijk langs deze lat legt, ziet meestal direct waar de winst zit. De hierboven besproken boeken bieden de kaders en voorbeelden om die stap ook echt te zetten.
Verantwoording
Het doel van deze pagina is om vakkennis (m.n. boeken) aan te bevelen die het beste passen bij deze vraag. Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren. Je kan ook jouw vraag stellen op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen 1 dag toe.
Gerelateerde vragen
- Hoe kan ik inzichten uit de organisatiepsychologie toepassen om teamdynamiek te verbeteren?
- Hoe kan ik burn out(overspannen) herkennen en voorkomen binnen mijn team?
- Hoe herken en verbeter ik de onderstroom in mijn team?
- Welke managementboeken helpen bij het leiden van hybride teams?
- Hoe manage ik grote ego's binnen mijn team effectief?
- Welke uitdagingen ervaren leiders bij terugkerende uitval?