Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Voorbij de managementmaatschappij - 'Een tweede leven waard'
20 oktober 2020 | Jaap Peters

Voorbij de managementmaatschappij van Marjolein Quené is een ‘mindblower' om maar met de deur in huis te vallen. Hans Achterhuis noemt het op de achterflap ‘een pijnlijk feest' van herkenning.

Marjolein Quené legt in Voorbij de managementmaatschappij verbanden bloot waarvan je het bestaan altijd vermoedde, maar nooit kon benoemen (journalist Stevo Akkerman van Trouw). Dat helemaal waar, maar er is meer! Het boek verscheen in 2018 en de auteur is duidelijk populair bij de praatprogramma's op YouTube (bijvoorbeeld De Nieuwe Wereld). Door de coronacrisis krijgt het boek, lijkt het, een tweede kans. Maar je moet de leeuw, zoals dat tegenwoordig heet, wel in de bek kijken. Dat is niet alleen lastig, maar ook gevaarlijk.

Marjolein Quené is historicus en bedrijfskundige. Ze schrijft het boek als historicus (feitelijk, nauwkeurig, met distantie) en met de ervaring en woorden van een bedrijfskundige die het allemaal aan den lijve heeft ondergaan (bijvoorbeeld de liberalisering van de energiesector). Dat maakt het boek ook zo bijzonder.
Ze beschrijft het allemaal met een minimaal aantal woorden, en die zijn zeer zorgvuldig gekozen. Ze maakte zich het managementjargon eigen, zonder het zelf te worden. Alleen al in dat opzicht een verademing en knap.

Het is een zeer mooi uitgegeven boek (Lemniscaat). Het heeft vier delen: Deel 1 begint bij McKinsey. De werkwijze van de oprichter James McKinsey (accountant) wordt uit de doeken gedaan: wat doen managers eigenlijk? Deel 2 gaat over de toepassing daarvan in organisaties, Deel 3 over de toepassing daarvan op de samenleving en Deel 4 biedt een escape, een nieuw perspectief. Zoals het een historicus betaamt sluit ze af met 40 bladzijden met voetnoten, casussen, afkortingen, een personenregister en een zakenregister.

Ze introduceert de figuur van de modelmanager. En die modelmanager heeft een bepaalde standaard ‘definitie van de situatie' en die past hij/zij overal op toe: o.a. maak van diensten producten zo dat het allemaal makkelijker in geld is te definiëren en zodra het in geld is gedefinieerd is het weer simpel er een controlemiddel op toe te passen. Van enige menselijke maat is geen sprake, integendeel.

In Deel 3 wordt ook het New Public Management uit de doeken gedaan. De hele maatschappij is doordrenkt van het Amerikaanse neoliberalisme gekoppeld aan de toepassing binnen organisaties van ‘het geheim van McKinsey'. Ik ga dat hier niet verklappen. Dat is mooi huiswerk voor ambtenaren en Universiteiten die Bestuurskunde in hun programma hebben staan. En daarmee komt ze tot een belangrijke conclusie: wat we tot dusver voor ‘objectief' hielden, blijkt in de praktijk dienstbaar aan die ‘onzichtbare politieke stroming' die overal de schuld van krijgt: het neoliberalisme. Sinds 1982 in NL ingevoerd via marktwerking, liberalisering en privatisering. Politieke partijen hebben zich eraan gelaafd, ongeïnformeerd optimistisch hebben we bureaucraten vervangen door hun equivalent ‘de modelmanager'. Puntje van kritiek: de modelmanager is wel een erg abstract figuur, ... je kunt dus makkelijk wegkijken en omstander blijven. ‘Zo ben ik niet'. Mijn vader zei ooit: ‘als je een brief niet adresseert komt hij niet aan'.

Voor de coronacrisis (februari 2020) zou er nog een parlementair onderzoek komen naar waar ‘de menselijke maat' bij de uitvoeringsinstanties van de overheid was gebleven? Daar geeft Voorbij de managementmaatschappij wel een antwoord op. Voor nog geen 20 euro inclusief het geheim van McKinsey.

Drs. Jaap Peters is directeur van DeLimes | organisatieontwikkeling in Zwammerdam en is auteur van onder andere 'Intensieve Menshouderij'. Hij is mede-oprichter van www.cooprijnlands.nl en Slow Management.

Voorbij de managementmaatschappij
9 mei 2019 | Rick Lindeman

Iedereen ergert zich wel eens aan bureaucratie. Waarom moet men om een Paarse krokodil terug te krijgen eerst drie formulieren invullen? Dat kan toch sneller en menselijker? Marjolein Quené ergerde zich blijkbaar zo dat ze een heel boek schreef over de opkomst van het managementdenken.

In Voorbij de managementmaatschappij beschrijft Quené de opkomst van de ‘managementleer’. Dit heeft in haar ogen geleid tot een ‘modelmanager’, die opgeleid is om deze beginselen tot uitvoering te brengen. De ‘modelmanager’ is ontstaan in het bedrijfsleven, maar is volgens Quené inmiddels ook de norm in de publieke sector.

Uiteraard begint Quené met Frederic Taylor en zijn Scientific Management. Taylor zag hoe door het opdelen van taken een bedrijf veel efficiënter kon draaien. Vervolgens gaat Quené over naar McKinsey, die de basis heeft gelegd voor het moderne begroten. De managementleer van Quené is dan ook heel breed. Vrijwel alle innovaties op het gebied van bedrijfsvoering en financialisering alsmede de ‘homo economicus’ worden onder deze paraplu geschaard. In mijn opinie zijn bedrijfskunde en het aansturen van mensen wezenlijk verschillend, maar volgens Quené is het één grote vergaarbak van ellende. Ook de platformeconomie en het aandeelhouderskapitalisme komen uiteraard langs.

Vervolgens beschrijft Quené in detail hoe processen binnen bedrijven en overheden lopen. Dit kijkje in de keuken kan ze geven vanwege haar jarenlange ervaring als adviseur voor dergelijke bedrijven. Ik vermoed dat ze teleurgesteld is in wat ze daar heeft aangetroffen. Quené beschrijft het alsof ze een outsider is, die een elite - aangestuurd door het dogma van de managementleer - de ware inventiviteit van het individu ziet verknallen.

Op de vraag hoe het dan wel moet antwoordt Quené met inspiratie die ze opdoet bij de filosofe Hannah Arendt. Men moet ‘Moreel handelen’. Het systeem van processen, en daarbij horende doelen, is geen excuus om dat niet te doen. Arendt was natuurlijk ook degene die het proces van Adolf Eichmann analyseerde en daar zag hoe het uitschakelen van de moraal verschrikkelijke gevolgen had.

Nu heb ook ik veel kritiek op het hedendaags kapitalisme: het kortetermijndenken, het uitkleden door aandeelhouderskapitalisme, de focus op deels irrelevante KPI’s. Quené trapt echter in de val om dit te zien als een onvermijdelijke en gecoördineerde beweging, terwijl het individuen zijn die uit de vergaarbak van stromingen vanuit eigenbelang iets kiezen. Bovendien is er ook hoop: de ‘homo economicus’ heeft in de economische wetenschap allang al weer afgedaan. De irrationele mens kan dan ook onze economie redden…

Voorbij de managementmaatschappij van Quené biedt een interessant inkijkje in hoe bedrijfsprocessen werken en waaruit ze gestuurd worden. De verbindende factor die ze tussen al die diverse processen ziet, vind ik veel te gemakkelijk gekozen. De wereld is nu eenmaal complex. De mens zoekt naar een manier om daar mee om te gaan. Liefst een voor hem voordelige manier uiteraard.

Een tip voor een vrolijk boek over de geschiedenis van het kantoor is Cubed; the secret history of the office.

Rick Lindeman is gecertificeerd facilitator en design thinker. Hij is facilitator bij LEF Future center van Rijkswaterstaat. Daarnaast is hij oprichter en eigenaar van het Faciliteer Atelier.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden