trefwoord
Onderzoeksethiek
Wie onderzoek doet, krijgt vroeg of laat te maken met morele vragen. Mag je respondenten misleiden voor een beter resultaat? Hoe ga je om met gevoelige gegevens? En wat doe je als de druk om te publiceren groter wordt dan de zorgvuldigheid toelaat? Onderzoeksethiek gaat over de principes en gedragscodes die onderzoekers helpen deze vragen te beantwoorden. Op deze pagina vind je boeken en artikelen die ingaan op deze thematiek, van praktische handleidingen tot kritische beschouwingen over wetenschappelijke integriteit.
Ethiek als onderdeel van de onderzoekspraktijk
De meeste methodenboeken behandelen onderzoeksethiek niet als losstaand thema, maar als onderdeel van het hele onderzoeksproces. Dat is niet vreemd: ethische keuzes doen zich voor bij het werven van deelnemers, het verzamelen van data en het rapporteren van resultaten.
Auteurs die schrijven over 'onderzoeksethiek'
Ook binnen specifieke vakgebieden, zoals de criminologie, spelen ethische vraagstukken een prominente rol. Onderzoek naar kwetsbare groepen of gevoelige onderwerpen vraagt om extra zorgvuldigheid.
Damian Zaitch
Wanneer het misgaat: fraude en sloppy science
Onderzoeksethiek wordt vooral zichtbaar wanneer die met voeten wordt getreden. Fraudegevallen en zogeheten 'sloppy science' hebben het vertrouwen in de wetenschap geen goed gedaan.
Onderzoekers staan vaak onder druk van opdrachtgevers, tijd of financiering. Wie zich hiervan bewust is, kan beter anticiperen op momenten waarop de verleiding ontstaat om ethische grenzen op te zoeken.
Uit: OnderzoeksgedoeKarin Wittebrood
Gedragscodes en richtlijnen
Veel instellingen en vakgebieden hebben eigen gedragscodes ontwikkeld om onderzoekers houvast te bieden. Die codes zijn nuttig, maar roepen ook discussie op: volstaat een lijst met regels om ethisch te handelen, of is meer nodig?
-
"Gedragscodes ontnemen mensen hun ethische alertheid" - Filosoof René ten Bos en de voortdurende onrust binnen organisaties.Verder lezen in het magazineFilosoof René ten Bos waarschuwt in dit artikel juist voor een te grote nadruk op gedragscodes: die zouden mensen hun ethische alertheid kunnen ontnemen in plaats van die te versterken.
Internationaal perspectief en klassiekers
Onderzoeksethiek is geen typisch Nederlands vraagstuk. Ook internationale standaardwerken over onderzoeksmethoden wijden vaste hoofdstukken aan het onderwerp.
Ethics in business research refers to a code of conduct that guides the researcher in conducting, communicating, and applying research in a morally acceptable and responsible way.
Verdieping in de filosofie van ethiek
Wie meer wil begrijpen van de achterliggende morele afwegingen, kan terecht bij auteurs die ethiek vanuit filosofisch perspectief benaderen. Deze inzichten zijn ook toepasbaar op onderzoekspraktijken.
-
Rob van Es: ‘Integriteit is verworden tot risicomanagement’Verder lezen in het magazineRob van Es stelt dat integriteit is verworden tot risicomanagement: we verschuilen ons steeds vaker achter regels in plaats van werkelijk moreel na te denken, een observatie die evengoed geldt voor onderzoekers.
-
Ethiek: emoties en argumenten - Professionele morele besluiten nemenVerder lezen in het magazineIn dit artikel legt Rob van Es uit hoe je op zorgvuldige wijze morele besluiten neemt, een vaardigheid die onmisbaar is bij het uitvoeren van onderzoek.
Tot slot
Onderzoeksethiek is geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van goed onderzoek. Van de zorgvuldige omgang met respondenten tot het weerstaan van druk om resultaten mooier voor te stellen dan ze zijn: wie onderzoek serieus neemt, neemt ethiek serieus. De boeken en artikelen op deze pagina bieden zowel praktische handvatten als stof tot nadenken voor iedereen die met onderzoek te maken heeft, van student tot ervaren wetenschapper.
