trefwoord

Tunnelvisie: als denken een valkuil wordt

Tunnelvisie is het fenomeen waarbij iemand zich zo sterk richt op één hypothese, één verdachte of één verklaring, dat tegenstrijdige informatie niet meer binnenkomt. Het is geen teken van slechte wil, maar van een diepmenselijke neiging: we zoeken bevestiging van wat we al denken te weten. Die neiging heeft een naam — confirmatiebias — en de gevolgen ervan lopen uiteen van een gemiste strategische kans tot een levensverwoestende gerechtelijke dwaling. Op deze pagina verkennen we tunnelvisie vanuit meerdere perspectieven: de cognitieve psychologie, de rechtspsychologie en de bredere besliskunde.

Wat is tunnelvisie en hoe ontstaat het?

Tunnelvisie begint niet met opzet. Het begint met een eerste indruk, een vermoeden, een werkhypothese. Zodra die zich heeft genesteld, gaat het brein op zoek naar bevestiging. Informatie die past, wordt opgemerkt en onthouden. Informatie die niet past, wordt genegeerd of wegverklaard. Psychologen noemen dit selectieve waarneming, en het is diep ingebakken in hoe mensen denken. Wie dit wil begrijpen, doet er goed aan te beginnen bij de basiswerken over cognitieve denkfouten.

Eric Rassin
Waarom ik altijd gelijk heb
4 beoordelingen
In 'Waarom ik altijd gelijk heb' legt Eric Rassin uit hoe tunnelvisie een directe uitingsvorm is van confirmatiebias: we zoeken naar wat ons gelijk bevestigt, niet naar wat het weerlegt. Helder en toegankelijk geschreven. Boek bekijken
€ 18,99
Dit product is uitverkocht

Mattijs Joosten
Vatbaar voor illusies
Mattijs Joosten behandelt in 'Vatbaar voor illusies' tunnelvisie als ingebakken menselijke denkgewoonte, inclusief het invloedrijke 2-4-6-experiment van Wason. Rijk aan voorbeelden uit wetenschap en recht. Boek bekijken
€ 17,50
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Auteurs die schrijven over 'tunnelvisie'

Tunnelvisie in de rechtszaal

Nergens zijn de gevolgen van tunnelvisie ernstiger dan in het strafrecht. Als politie, officier van justitie of rechter zich eenmaal heeft vastgebeten in één verdachte of één scenario, dreigt een opeenstapeling van fouten: bewijs wordt anders geïnterpreteerd, ontlastende aanwijzingen verdwijnen naar de achtergrond en een onschuldige kan worden veroordeeld. De rechtspsychologie heeft dit fenomeen uitvoerig gedocumenteerd. Twee onderzoekers springen er in Nederland bovenuit: Eric Rassin en Peter van Koppen.

In de spotlight
Eric Rassin
De diagnostische waarde van bewijs
'De diagnostische waarde van bewijs' richt zich op de cruciale vraag: wat zegt bewijs nu werkelijk? Rassin laat zien hoe tunnelvisie de beoordeling van bewijsmateriaal vertekent en zo gerechtelijke dwalingen in de hand werkt. Boek bekijken
€ 63,50
Levertijd ongeveer 3 werkdagen
Gratis verzonden
Eric Rassin
Over de auteur

Eric Rassin

Eric Rassin is bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en schrijft al jaren over de gevaren van tunnelvisie in strafzaken. Zijn werk verbindt cognitieve psychologie met de rechtspraktijk op een manier die zowel wetenschappers als juristen bereikt. Meer over Eric Rassin

  • Recensie | Peter de Roode
    Tegenspraak
    Het artikel over 'Tegenspraak' sluit hier naadloos op aan: tegenspraak organiseren is een van de krachtigste remedies tegen tunnelvisie, maar tegelijkertijd iets wat de meeste organisaties — ook juridische — slecht beheersen.
    Verder lezen in het magazine
Violette van Almelo
Pleiten tegen tunnelvisie
Violette van Almelo pleit in dit boek voor het gebruik van falsificatie als tegenwicht tegen tunnelvisie: niet zoeken naar bevestiging, maar actief proberen de eigen hypothese te weerleggen. Een scherp en praktisch betoog vanuit de rechtspraktijk. Boek bekijken
€ 25,–
Levertijd ongeveer 6 werkdagen
Gratis verzonden

Peter van Koppen over bewijsvoering en denkfouten

Peter van Koppen is een van de meest gezaghebbende rechtspsychologen van Nederland. Zijn werk laat zien hoe tunnelvisie niet alleen bij individuele onderzoekers optreedt, maar een systemisch karakter kan krijgen: als een heel team of een hele keten van instanties in dezelfde denkfout vervalt, wordt correctie bijna onmogelijk.

In de spotlight
Peter van Koppen
De som van alle bewijs
In 'De som van alle bewijs' analyseert Van Koppen het Leidse Balpendrama als schoolvoorbeeld van tunnelvisie: hoe één verdenking een heel onderzoek kon kleuren en hoe de waarheid pas veel later boven water kwam. Boek bekijken
€ 24,99
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
PK
Over de auteur

Peter van Koppen

Peter van Koppen is hoogleraar rechtspsychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Maastricht. Hij trad in talloze strafzaken op als deskundige en publiceerde uitvoerig over rechterlijke dwalingen en de psychologie van bewijs. Meer over Peter van Koppen

Peter van Koppen H.L.G.J. Merckelbach Marko Jelicic
Reizen met mijn rechter
'Reizen met mijn rechter' van Merckelbach, Jelicic en Van Koppen brengt tunnelvisie in verband met bredere psychologische mechanismen achter rechterlijke dwalingen. Een rijke verzameling inzichten voor iedereen die begrijpt wil hoe het recht kan falen. Boek bekijken
€ 131,–
Levertijd ongeveer 6 werkdagen
Gratis verzonden

Spraakmakende Nederlandse strafzaken

Abstracte theorie krijgt pas echt gewicht als je ziet wat tunnelvisie in de praktijk aanricht. Nederland kent meerdere geruchtmakende zaken waarbij achteraf is vastgesteld — of sterk vermoed — dat eenzijdige beeldvorming een doorslaggevende rol heeft gespeeld. De Deventer moordzaak is daar het bekendste voorbeeld van.

In de spotlight
Bas Haan
De Deventer moordzaak
Bas Haan ontrafelt in 'De Deventer moordzaak' stap voor stap hoe tunnelvisie bij politie en justitie mogelijk heeft geleid tot de veroordeling van een onschuldige man. Een grondig en meeslepend journalistiek onderzoek. Boek bekijken
€ 15,99
Nu besteld, zaterdag in huis
BH
Over de auteur

Bas Haan

Bas Haan is onderzoeksjournalist bij Nieuwsuur en won meerdere journalistieke prijzen. In zijn reconstructie van de Deventer moordzaak toont hij aan hoe een vroeg vastgesteld beeld van schuld een heel onderzoek en rechtszaak kon sturen. Meer over Bas Haan

Janou Riemis Christophe Bielen Bart Vosters
De Crimilex tapes
In 'De Crimilex tapes' bespreken Vosters, Bielen en Riemis tunnelvisie als concrete valkuil voor aanklagers en rechters. Een toegankelijk boek dat de lezer meeneemt in de wereld van het strafrecht en de denkfouten die daarin sluipen. Boek bekijken
€ 24,99
Nu besteld, zaterdag in huis
Gratis verzonden

Wetenschap en recht: een lastige verhouding

Het strafrecht maakt gebruik van wetenschappelijk bewijs — van DNA tot getuigenverklaringen — maar de manier waarop dat bewijs wordt geïnterpreteerd, is zelden vrij van bias. Wetenschappers en juristen denken anders over bewijs, onzekerheid en waarschijnlijkheid. Dat verschil in denkkader kan tunnelvisie versterken in plaats van tegengaan.

Jan de Keijser Robert Horselenberg Annelies Vredeveldt
Tussen Wet en Wetenschap
'Tussen Wet en Wetenschap' van Vredeveldt, De Keijser en Horselenberg onderzoekt precies deze spanning. Tunnelvisie wordt hier uitvoerig besproken als een van de belangrijkste oorzaken van fouten in het Nederlandse strafproces, met concrete casussen. Boek bekijken
€ 72,95
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden

Tunnelvisie voorbij de rechtszaal

Tunnelvisie beperkt zich niet tot het strafrecht. In de economie, het management en het dagelijks leven speelt hetzelfde mechanisme. Wie zich te sterk richt op het bekende, mist het onverwachte. Twee invloedrijke werken leggen dit bloot vanuit heel verschillende invalshoeken.

In de spotlight
Nassim Nicholas Taleb
De Zwarte Zwaan
3 beoordelingen
In 'De Zwarte Zwaan' waarschuwt Taleb dat tunnelvisie ons doet geloven dat de toekomst op het verleden lijkt. Wie alleen let op wat hij kent, mist de zeldzame maar ingrijpende gebeurtenissen die buiten zijn blikveld vallen. Boek bekijken
€ 24,99
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
NT
Over de auteur

Nassim Nicholas Taleb

Nassim Nicholas Taleb is filosoof, essayist en voormalig handelaar op Wall Street. Zijn werk draait om de vraag wat we niet weten en niet kunnen voorspellen — en waarom onze tunnelvisie ons kwetsbaar maakt voor het onverwachte. Meer over Nassim Nicholas Taleb
Sendhil Mullainathan Eldar Shafir
Schaarste
4 beoordelingen
€ 25,–
Levertijd ongeveer 3 werkdagen
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Conclusie: uit de tunnel stappen vereist actieve inspanning

Tunnelvisie is geen uitzondering, het is de regel. Het menselijk brein is nu eenmaal geneigd om bestaande overtuigingen te bevestigen in plaats van te toetsen. De boeken op deze pagina laten elk op hun eigen manier zien hoe groot de gevolgen daarvan kunnen zijn — van rechterlijke dwalingen tot strategische missers en gemiste risico's. De weg eruit is niet eenvoudig, maar begint bij bewustwording: weten dat je tunnelvisie kunt hebben is de eerste stap om er weerstand aan te bieden. Falsificeer je eigen hypothesen, organiseer tegenspraak en leer de blinde vlekken van je eigen redenering kennen.

De les uit dit boek

Stel jezelf bij elke hypothese de vraag: welk bewijs zou mij kunnen overtuigen dat ik ongelijk heb? Als je die vraag niet kunt beantwoorden — of niet wíl beantwoorden — zit je waarschijnlijk al in de tunnel.

Uit: Pleiten tegen tunnelvisie

Tunnelvisie begint wanneer een onderzoeker niet meer zoekt naar de waarheid, maar naar bevestiging van wat hij al denkt te weten.

Uit: De som van alle bewijs

Boeken over 'tunnelvisie' koop je bij Managementboek.nl

Producten over 'tunnelvisie'

De bestsellers

  1. 1 Tussen Wet en Wetenschap
  2. 2 Beter leren kijken
    Beter leren kijken
    € 23,95
  3. 3 De Zwarte Zwaan
    De Zwarte Zwaan
    € 24,99
  4. 4 RUIS
    RUIS
    € 24,99
  5. 5 De irrationele organisatie

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen