Hoe groot is onze organisatiekracht? Die vraag zou iedere organisatie zich regelmatig moeten stellen. Zijn we nog steeds in staat om effectief onze doelen te bereiken door ons meer geleidelijk en in samenhang te ontwikkelen en aan te passen aan wat de omgeving van ons vraagt? Of is het nodig om iedere vijf jaar de organisatie onder de loep te nemen en een grote reorganisatie door te voeren? In de praktijk blijkt dat laatste vaak het geval te zijn.
Aan het begin van Organisatiekracht schetsen Joost van der Kolk, Sjoerd Segijn, Chanté Zuidgeest, Lianne de Bie en Wouter ten Have een treurig en vooral hardnekkig probleem: veranderende marktomstandigheden, digitalisering, groei of krimp vragen voortdurend om aanpassing, maar veel organisaties blijven worstelen met hun effectiviteit. Besluitvorming stokt, samenwerking verloopt moeizaam en resultaten blijven achter.
Dat komt volgens Lianne de Bie onder meer doordat organisaties met steeds meer en verschillende opgaven, afhankelijkheden en veranderingen te maken hebben. ‘Denk bijvoorbeeld aan digitalisering en globalisering, regelgeving en duurzaamheid of samenwerken met andere organisaties. Organiseren is een vak, terwijl mensen die aan organisaties werken of daar besluiten over nemen, niet altijd de organisatiekundige kennis of het juiste referentiekader hebben om noodzakelijke keuzes goed en in samenhang te maken. Met ons boek reiken wij die mensen de nodige basale kennis over organisaties en organisatiekunde aan.’
Evidence based
Wie de managementliteratuur kent, weet dat er nogal verschillend gedacht wordt over wat ‘basale kennis’ precies is. Voor Segijn, De Bie en hun collega’s van Ten Have Change Management houdt dat in ieder geval in dat die kennis evidence based moet zijn. ‘Evidence based werken wordt nog wel eens versmald tot werken op basis van wetenschappelijk onderzoek, maar het is in feite veel breder,’ legt Sjoerd Segijn uit. ‘Evidence based wil zeggen dat je besluiten onderbouwt vanuit verschillende bronnen van bewijs: wetenschappelijke kennis, professionele ervaring, data uit de organisatie en zorgen van betrokkenen en dat je op basis daarvan causaliteit tussen bepaalde elementen kunt aantonen. Op dat gebied is er in de managementwereld nog veel te winnen. Daar vinden wij wel een soort missie in: kunnen wij die brug tussen wetenschap en praktijk slaan, die voor een doordacht veranderproces zo belangrijk is.’
Dat levert ‘stevige’ boeken op, die worden gewaardeerd als gezaghebbende bijdragen aan het denken over organisatiekunde. Ook Organisatiekracht wordt inmiddels door vakgenoten gewaardeerd als uitgebreid, grondig en theoretisch rijk. Dat heeft wel tot gevolg dat de hoeveelheid concepten, modellen en uitwerkingen de nodige concentratie van de lezer vraagt, waardoor het boek minder licht leest dan veel populaire managementboeken. Voor lezers die vooral op zoek zijn naar snelle verandertools of eenvoudige stappenplannen kan het daardoor zwaar aanvoelen.
Segijn herkent dat wel. ‘Wij hebben bewust een degelijk boek geschreven. Dat heeft misschien als nadeel dat het wat minder vlot leest en dat er geen quick wins in staan. Veel managementboeken lezen lekker weg, zijn aansprekend en actueel, maar missen vaak nuance of een breder theoretisch perspectief. Wij hebben juist een meer tijdloos raamwerk en een tijdloze aanpak willen aanreiken. Een aanpak die rekening houdt met wat je de basisprincipes uit de organisatiekunde zou kunnen noemen, maar die je ook kunt toepassen op ‘hippere’ organisatievormen, zoals bijvoorbeeld holacracy of agile werken. Ik denk dat heel veel managers, professionals of adviseurs het wel degelijk interessant vinden om zich wat dieper in die materie te laten zuigen. Maar we wilden natuurlijk ook geen ‘ondoorkoombaar’ boek schrijven. Daarom gebruiken we regelmatig de organisatie van een restaurantkeuken als een wat lichter, eenvoudig voorbeeld; als contrast met de ‘zwaardere’ theorie.’
Organisatiekracht
Het boek bevat twee belangrijke onderdelen: een organisatiekundig raamwerk en een ontwerpbenadering. Dat raamwerk heet ‘Organisatiekracht’ en biedt een lens om organisaties in hun samenhang te bekijken. Organisaties die effectief willen zijn en blijven, moeten zich namelijk niet alleen voortdurend aanpassen aan hun externe omgeving, maar ook bewust sturen op interne samenhang en balans.
De auteurs werken vanuit drie samenhangende organiseerniveaus: richten, inrichten en verrichten. Richten gaat over visie, missie, kernwaarden en strategie. Inrichten betreft processen, structuur en besturing. Verrichten gaat over gedrag en cultuur, leiderschap, presteren en leren. Samen geven deze niveaus invulling aan wat nodig is om als organisatie effectief en succesvol te zijn. ‘Wij zien vaak dat er, als iets niet goed gaat, uit tijdgebrek of vanwege urgentie naar één element uit het Organisatiekracht-raamwerk wordt gekeken,’ legt Lianne de Bie uit. ‘Bijvoorbeeld omdat daar het probleem zich voordoet – denk aan gedrag – of omdat een leidinggevende affiniteit of ervaring heeft met een specifiek element, zoals strategie. Er wordt dan voorbijgegaan aan een grondige probleemanalyse en te snel gekozen voor een bepaalde oplossingsrichting. Bijvoorbeeld een nieuw leiderschapsprogramma of een strategietraject. Soms levert dat de gewenste resultaten op, maar vaker lost het het echte probleem niet op. Wat ons betreft wordt er te weinig uitgezoomd en integraal en in samenhang naar organisaties gekeken. De analysefase is daarom een cruciaal onderdeel van onze ontwerpbenadering.’
Een ander belangrijk aspect van die ontwerpbenadering is dat ontwerpen onlosmakelijk verbonden is met veranderen. ‘De ondertitel van ons boek luidt niet voor niets Organisatieontwerp als doordacht veranderproces. Dat veranderproces start wat ons betreft niet pas als er een nieuw ontwerp ligt, maar begint al bij de analysefase. In ons boek geven we lezers handvatten om in samenhang naar hun organisatie te kijken, gericht te werken aan de inrichting ervan en te kijken hoe je dat veranderkundig kunt doen.’
Nieuwe standaard
Is het tijd voor een nieuwe standaard binnen de organisatiekunde, een die die integraliteit wel heeft en daarmee meer recht doet aan alle uitdagingen waarmee organisaties vandaag de dag te maken hebben? En natuurlijk: is het Organisatiekracht-raamwerk dan die nieuwe standaard? Is dat de boodschap die in de ondertitel van het boek besloten ligt? Dat laatste is in elk geval niet zo bedoeld. ‘Wij willen niet per se een nieuwe standaard voor de organisatiekunde neerzetten,’ legt Lianne de Bie uit. ‘Wij hopen met dit boek te bereiken dat de relatie tussen organisatie- en veranderkunde sterker wordt. Daarmee onderscheiden wij ons namelijk wel van andere benaderingen: wij helpen organisaties niet alleen een nieuw organisatieontwerp te maken, maar ook om zo’n ontwerp draaiend te krijgen en te houden.’
Bovendien zijn het volgens Sjoerd Segijn uiteindelijk toch de lezers die bepalen of dat raamwerk een nieuwe standaard wordt. ‘Wij proberen wel een professionele norm neer te zetten, een norm die gaat over de samenhang tussen veranderkundig denken en organisatiekundig denken. Organisatiekracht is geen boek waarin we sec wetenschappelijk toetsen; het is een heel mooi boek waarin je kennismaakt met de combinatie van organisatiekunde en veranderkunde. Organisatiekundig biedt het een raamwerk, maar het is geen boek over strategie of over leiderschap. We raken aan alles en daarbij baseren we ons op grootheden als Doede Keuning en Rudy Kor. Daarin zit de basale kennis over organisatie-inrichting. Die kun je met dit boek redelijk snel in z’n totaliteit tot je nemen. Wat het uniek maakt, is de aandacht die wij besteden aan de vraag hoe je daarmee werkt. Dat maakt het niet tot een plat how-to-boek met een canvas of een simpel stappenplannetje. We geven aan hoe je op een doordachte manier aan het aanpassen van een organisatie werkt. Het is daarmee een kapstok voor iedere leidinggevende.’
‘En als je na het lezen denkt: oké, ik begrijp hoe het in elkaar zit, maar hoe ga ik er nu mee aan de slag? Dan biedt het boek voldoende verwijzingen en praktische handvatten om de inzichten daadwerkelijk in de praktijk toe te passen. Ik denk dat bijvoorbeeld masterstudenten die combinatie niet snel in andere boeken vinden. Het is geen droge wetenschappelijke literatuur zonder toepassing, maar het is ook niet alleen maar praktijktoepassing.’