Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden - 'Overzicht, structuur en inzicht'
14 april 2021 | Freija van Duijne

Dit zijn de jaren dat het écht moet gaan gebeuren. Als we nu grote ontwikkelingen doorzetten en koersen op een zero-emissie-economie, dan kunnen we de klimaatverandering nog enigszins afremmen. Het is een immens grote opgave.

Maar als we niet versnellen in onze ambities, dan komen we in rampscenario's terecht waarbij het letterlijk nog maar de vraag is of we Nederland droog kunnen houden.

De Bill en Melinda Gates foundation had klimaatverandering in eerste instantie niet als focusthema. Maar vanuit hun aandacht voor volksgezondheid kwam het thema energiearmoede op. Hoe kan een kind zijn huiswerk maken en verder komen in het leven, als er thuis alleen kaarslicht is? Armoedebestrijding betekent dat allerlei landen veel meer energie gaan verbruiken, en dus is het zaak te investeren in duurzame systemen. Gates kreeg gaandeweg het inzicht dat terug naar nul uitstoot pure noodzaak is. Vanuit zijn rol als investeerder werd hij er bovendien op gewezen dat sommige van zijn portfolio's nog in de fossiele industrie zaten. Hij was op de conferentie in Parijs waar hij samen met andere investeerders de Breakthough Energy Coalition vertegenwoordigde. Maar zoveel jaar later merkte hij dat het nog steeds onvoldoende snel gaat. Zelfs onder verschrikkelijke omstandigheden, de huidige Coronapandemie, blijven we als wereld nog steeds te veel broeikasemissies uitstoten. Met dit boek wil Gates, als een technisch denkend persoon, helpen de vooruitgang te versnellen.

Dat heeft een heel helder boek opgeleverd. Hij kijkt naar de broeikasgasemissies die we kwijt willen om naar een uitstoot van netto nul te komen voor de zero-emissie-economie. Hij rekent uit wat we nodig hebben aan cement, stroom en ruimte. En vervolgens wat het gaat kosten. Dat noemt hij de groene meerprijs die we betalen voor productie zonder (of met netto nul) uitstoot. Hij kijkt naar de dingen die we doen en hoe veel broeikasgassen we daarbij uitstoten. Spullen staan bovenaan. Denk aan cement, staal en kunststof. Vervolgens het opwekken van stroom, het produceren van voedsel (landbouw), vervoer en verplaatsen en dan warm en koel blijven. Eigenlijk dezelfde soort indeling als Nederland bij de energietransitie hanteert. In de hoofdstukken daarna bespreekt hij wat bij elk van deze categorieën nodig is om naar nul te komen en hoe die groene meerprijs naar beneden kan.

Gates is buitengewoon geïnteresseerd in energie-infrastructuur, kunstmestproductie en allerlei technische installaties. Op diverse plekken staan foto's van een breed grijnzende Gates, zoals met zijn zoontje in IJsland bij een geothermische elektriciteitscentrale. Gates wil niet zijn eigen investeringsportefeuille in de schijnwerpers zetten, maar vertelt bijvoorbeeld wel hoe hij miljoenen heeft stukgeslagen in batterij-innovaties en dat hij desondanks het nog steeds heel erg belangrijk vindt om daarin te blijven innoveren.

Het ongemak zit niet zozeer in wat er moet gebeuren en waar de investeringen nodig zijn. Het zit hem in het versnellen van de transitie. Gates heeft ook hier netjes op een rij gezet wat de overheid kan doen om het bedrijfsleven en de samenleving te helpen innoveren. Waar hij amper op ingaat, is de behoudende en soms misleidende positie van industrielobby om te voorkomen dat overheden grote stappen nemen in de energietransitie. Hetzelfde kun je zeggen over behoudende politici die investeringen voor de energietransitie willen uitstellen, zonder te spreken over de grote uitgaven die daardoor in latere jaren als nog moeten worden gedaan. Sla het recente verkiezingsprogramma van de VVD er maar op na. Ik citeer: ‘Drammers misbruiken klimaatbeleid als ideologisch instrument om mensen te betuttelen en een andere levensstijl op te dringen. Het moet betaalbaar blijven voor gewone gezinnen en ondernemers. Het is onverstandig als Nederland op eigen houtje hoge ambities stelt. Dan riskeren we onze ondernemers te benadelen. Het gaat erom zoveel mogelijk je leven te blijven leiden zoals je wilt. Het verduurzamen van Nederland mag niet leiden tot lastenverzwaringen voor middeninkomens of mkb.'

Gates' boek zou ik willen aanbevelen aan iedereen die professioneel met de energietransitie bezig is. Het biedt overzicht, structuur en inzicht. Maar wie echt wil dat we in 2100 nog in de Randstad kunnen leven, zal moeten beseffen dat dit, de jaren twintig van deze eeuw, de jaren zijn van doorpakken, van grote investeringen en grote veranderingen.

Freija van Duijne was van 2013 tot 2018 voorzitter van de Dutch Future Society. Zij heeft meer dan tien jaar werkervaring als toekomstverkenner en strateeg in diverse overheidsorganisaties. Freija werkt vanuit haar bedrijf Future Motions en geeft trainingen en lezingen op gebied van toekomstverkennen. Ze schreef zelf ook een boek: Toekomstverkennen. Ze maakt deel uit van het collectief van toekomstdenkers voor de trendrede.


Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden - Gates maakt het persoonlijk
6 april 2021 | Elly Stroo Cloeck

Gedragsverandering is bij lange na niet voldoende om onze uitstoot in 2050 op 0 te krijgen. Bomen planten gaat ons ook niet redden. En veel geld investeren in producten met een lagere uitstoot om in 2030 onze klimaatdoelen te halen is geen goed idee.

Maar we moeten nu wel supersnel aan de slag! Waarmee dan? Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden van Bill Gates uit 2021 geeft het antwoord. Technologie! De kern van het boek is dat we groene (volstrekt uitstootvrije) technologische oplossingen nodig hebben. Sommige oplossingen zijn er al, en andere moeten nog ontdekt worden. Maar het is niet alleen een kwestie van aanbod, maar ook van vraag. Want we moeten die oplossingen wèl gaan gebruiken!

Het probleem daarmee is dat ‘groene' oplossingen nu nog duurder zijn dan ‘niet-groene'. Dat moeten we dus veranderen. Dat kan door het goedkoper maken of worden van groene oplossingen, bijvoorbeeld door opschalen. Het kan ook door het duurder maken van niet-groene oplossingen. Maar er zijn ook al veel oplossingen met een relatief lage groene meerprijs. Die kunnen, nee móéten we nu al inzetten. En als we dat niet al doen, waarom eigenlijk niet?

Het klimaatprobleem
Het boek begint met drie algemene hoofdstukken. Waarom is het nodig om naar 0 uitstoot te gaan, hoe lastig is dat en hoe blijf je grote geheel zien? Dat het nodig is lijkt overduidelijk, maar Gates zet nog even kort uiteen wat het verschil is tussen 1,5 en 2 graden opwarming. Niet alleen 0,5 graad, maar een verdubbeling aan ellende qua gebrek aan schoon water, minder maisoogsten, warmere en vochtiger lucht, muggen (inclusief malaria) die uitwijken naar vochtiger streken, hitteberoerten doordat we in vochtige lucht niet goed zweten .... en nog veel meer. Niet onbekend, maar goed om dit nog even duidelijk te maken.

Uitstoot van CO2, waar en hoeveel?
Daarna wordt ingezoomd op gebieden waar technologisch veel te winnen is: Energie-opwekking (dit staat voor 27% van onze uitstoot), industrie en bouw (31%), voedselvoorziening (19%,) transport (16%) en verwarming/verkoeling (7%).

In deze hoofdstukken vond ik veel informatie die nieuw voor me was. Zoals de verschillen in vermogen versus de ruimte die diverse energiebronnen innemen. Gates lijkt een fan van kernenergie: kernsplijting en kernfusie. Uitstootvrij, betrouwbaar, kost weinig ruimte, en is grootschalig in te zetten. Maar ook initieel duur door de bouw van kerncentrales, uranium kan misbruikt worden en afval is moeilijk op te slaan. We moeten dus werken aan de oplossing hiervoor, en dit zou een travelling wave reactor kunnen zijn. Kernfusie is zo mogelijk nog veelbelovender, want draait op ....zeewater.

Een eye-opener voor mij in het hoofdstuk industrie/ bouw was de enorme uitstoot van cement en staal. Hier gaan we steeds meer van gebruiken, door de groeiende wereldbevolking, maar ook omdat iedereen liever in een betonnen huis woont dan in een rieten hut. Beton en staal kunnen we niet maken zonder dat er CO2 vrijkomt, want dat is een bijproduct van het productieproces. Kalksteen plus hitte = calcium plus CO2. IJzererts plus steenkool = staal plus CO2. De oplossing hiervoor zou carbon capture moeten zijn. Dat is duur ...

Natuurlijk ontbreekt een smakelijke uiteenzetting van poepende, boerende en schetenlatende koeien, onze hang naar vlees, kunstmest voor de planten en het vervangen van landbouwgronden door bossen niet. Over dat laatste: er is berekend dat de helft van de aarde bebost moet zijn om de uitstoot van de Amerikanen (alléén al van de Amerikanen) op te nemen.

Wat moeten we doen?
Daarna volgen een aantal hoofdstukken om ons te activeren: aanpassen, overheidsbeleid, een holistisch plan en wat we individueel kunnen doen. Interessant is zijn waarschuwing dat als we ons te veel richten op het verminderen van de uitstoot in 2030, we het ons wel eens heel lastig kunnen maken om de 0 uitstoot in 2050 te halen. Als voorbeeld noemt Gates de gascentrales: de uitstoot vermindert ten opzichte van kolen, maar die gascentrales zullen in 2050 nog steeds in werking zijn om ze rendabel te krijgen, en ze stoten dan nog steeds broeikasgassen uit.
De derde wereld

Gates zou Gates niet zijn als hij niet regelmatig de problematiek van de allerarmsten naar voren brengt. Kun je een arme boer verbieden om een tweede koe te kopen, zodat hij wat meer kan sparen en zijn kind naar school kan laten gaan? Ten slotte is een tweede koe een verdubbeling van zijn CO2 uitstoot. Foei! Ook zullen de allerarmsten als eerste het slachtoffer zijn van de gevolgen van de klimaatramp: extreme droogte en overstromingen.

Gates en duurzaamheid?
Natuurlijk verschijnen er veel boeken over duurzaamheid op dit moment. En voor velen zal de kennis van Gates niet nieuw zijn. Waarom dan toch dit boek lezen? Het voordeel van Gates is, denk ik, dat hij erg veel macht heeft, via zijn reputatie èn via de Gates Foundation, en dat hij daarmee meer invloed kan uitoefenen bij regeringsleiders, CEO's etc. Zijn mening is dus belangrijk. Daarbij heeft hij ‘skin in the game', in die zin dat hij een aantal start-ups financiert/ financierde (er gaat er nogal eens eentje failliet) die zich richten op duurzaamheid. Al meer dan een miljard dollar heeft hij in uitstootvrije technologie gestopt. Hij ‘walks the talk'. Een goede reden voor hem om zich er uitgebreid in te verdiepen, en veel wetenschappers te spreken.
Die wetenschappers focussen zich op de ‘harde kant', technologie dus. Gates is dan ook een ‘technofiel', zo zegt hij zelf in het voorwoord. In het boek heeft hij het weinig over gedragsverandering. Minder vliegen en autorijden helpt, maar niet genoeg, dat hebben we gezien aan 2020, tijdens de Coronacrisis. De uitstoot verminderde met maar 5%. Geen vlees meer eten is lastig (vooral voor Amerikanen) maar Gates ziet veel in vleesvervangers en vooral in kweekvlees. Zijn conclusie: gedragsverandering zal nooit voldoende zijn om onze uitstoot naar 0 te brengen, vandaar de focus op technologie.

Evaluatie
Naast interessant en leerzaam is dit boek ook heel goed geschreven. Gates maakt het persoonlijk met zijn eigen ervaringen, met name die in de derde wereld. Daarnaast lijkt het wetenschappelijk goed onderbouwd, terwijl hij alle techniek op een simpele manier, met cijfers en berekeningen, inzichtelijk maakt. Je kunt niet anders dan tot dezelfde conclusie komen.

En dan? Wat kun je als individu doen? Stemmen natuurlijk, op een klimaatvriendelijke partij (dat heb je vast wel gedaan), als consument kiezen voor uitstootvrije producten, als bedrijf investeren in uitstootvrije innovaties. En vooral: praten met de mensen om je heen, op een positieve manier, met een op feiten gebaseerde mening. Kiezen en beïnvloeden dus. Ah, daar is het dan toch: gedrag!

Elly Stroo Cloeck is project- en interim-manager op het gebied van Finance, Internal Audit en Risk Management via haar bedrijf ESCIA. Daarnaast schrijft ze recensies en samenvattingen van managementboeken. Abonneer je op de kwartalige nieuwsbrief.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden