vraag & antwoord

Hoe voer je een lastig feedbackgesprek?

Een lastig feedbackgesprek voer je door het vooraf op drie punten voor te bereiden en het daarna aan te kondigen in plaats van de ander te overvallen. Je schrijft op wat je precies wilt zeggen (het concrete gedrag), waarom dat belangrijk is (het effect op het werk, het team of de relatie) en wat het kost als je blijft zwijgen. Vervolgens vraag je of het gesprek de ander uitkomt. In het gesprek zelf beschrijf je het gedrag, benoem je de impact, geef je ruimte voor een reactie en zoek je samen naar afspraken. Deze aanpak geldt voor medewerkers die een collega of leidinggevende aanspreken én voor leidinggevenden die een medewerker feedback geven; de machtsverhouding bepaalt wel hoe voorzichtig je moet formuleren.

Een feedbackgesprek wordt lastig als er iets op het spel staat: de werkrelatie, de reputatie van de ander of je eigen positie. Berend Schilder beschrijft in Hoe zal ik het zeggen? waarom we tegen zulke gesprekken opzien: er komen altijd emoties los, zoals medelijden, schuldgevoel of lang ingehouden ergernis, en daardoor komt de boodschap die je in je hoofd had slecht over. Voorbereiding is dus geen formaliteit, maar de manier om je boodschap overeind te houden als de spanning oploopt.

Managementboek is een boekwinkel voor vakliteratuur. Op deze pagina gebruiken we de inhoud van boeken en artikelen over feedback en lastige gesprekken om de vraag te beantwoorden en helpen we je daarna een passend boek te kiezen.

Annemieke Nijman
Kleintje Feedback
Compact startpunt voor wie zelf feedback moet geven: concreet gedrag beschrijven, impact vertellen, ruimte geven voor reactie. Ook richtlijnen voor ontvangen en veelgemaakte fouten. e-book bekijken
€ 10,–
Direct te downloaden

Hoe bereid je een lastig feedbackgesprek voor?

Een werkwijze die in de praktijk goed uitpakt: een medewerker schrijft vóór het gesprek drie dingen op. Ten eerste wat hij wil zeggen, zo concreet mogelijk in termen van waarneembaar gedrag. Ten tweede waarom dat belangrijk is: wat het gedrag doet met het werk, het team of de samenwerking. Ten derde wat zwijgen kost. Pas daarna vraagt hij de ander of het gesprek uitkomt. Die drie aantekeningen vormen samen je houvast als het gesprek anders loopt dan verwacht.

Wat wil je zeggen? Annemieke Nijman adviseert in Kleintje Feedback om concreet gedrag te beschrijven en de impact daarvan te vertellen. Ward Grootens geeft in En hoe vind je zelf dat het ging? vergelijkbare spelregels: spreek gewonemensentaal, beschrijf alleen wat relevant is en leg blinde vlekken bloot door specifiek te zijn. Een opmerking als 'je bent niet betrokken' is een oordeel; 'je hebt de laatste drie overleggen afgezegd zonder bericht' is een waarneming waar de ander iets mee kan.

Waarom is het belangrijk? Hier benoem je het effect. Volgens Nijman gaat feedback niet om controle of kritiek, maar om groei en ontwikkeling stimuleren. Dat helpt je ook de toon te bepalen: je legt een probleem op tafel dat je samen wilt oplossen, geen aanklacht.

Wat kost zwijgen? Deze vraag is vooral nuttig als je twijfelt of je het gesprek wel moet aangaan. Gytha Heins beschrijft in het artikel Waarom zegt niemand er wat van?! dat zwijgen op het werk schadelijk is: het heeft psychische gevolgen voor medewerkers en levert organisatierisico's op, zoals slechte besluitvorming en verlies van innovatie. Opschrijven wat het je, je team of de organisatie kost als je niets zegt, maakt de drempel vaak kleiner.

Vraag of het gesprek uitkomt. In de recensie van Effectief in cruciale gesprekken wordt het advies van auteur Manschot samengevat: voer een cruciaal gesprek nooit ongeorganiseerd. Erken de kwestie en maak afspraken over het gesprek zelf, zoals het moment en de plek. Wie iemand tussen twee vergaderingen door aanspreekt, krijgt zelden een gesprek maar meestal een verdedigende reactie.

Hoe verloopt het gesprek zelf?

Een lastig feedbackgesprek volgt grofweg vijf stappen. Het aantal is niet heilig; het gaat erom dat je geen stap overslaat.

  1. Benoem de aanleiding en je bedoeling. Zeg kort waarover je het wilt hebben en waarom: je wilt de samenwerking verbeteren, niet afrekenen.
  2. Beschrijf het gedrag en de impact. Gebruik de aantekeningen uit je voorbereiding. Blijf bij wat je hebt gezien of gemerkt en wat dat voor jou of het werk betekende.
  3. Geef ruimte voor een reactie en luister. Nijman noemt dit expliciet als onderdeel van feedback geven. In het artikel Feedback met impact is dialoog wordt gesteld dat feedback pas impact heeft als er sprake is van dialoog. Een monoloog, hoe zorgvuldig ook, verandert zelden gedrag.
  4. Onderzoek in plaats van beschuldig. In de bespreking van Crucial Confrontations wijst Jan Boerstra erop dat iemand afspraken soms niet nakomt omdat hij er om een of andere reden niet toe in staat is geweest. Een onderzoekende houding brengt rust en vertrouwen in het gesprek.
  5. Zoek samen een oplossing en maak een actieplan. Volgens dezelfde bespreking heeft een gesprek alle kans van slagen als het gepaard gaat met gezamenlijk zoeken naar oplossingen en een duidelijk plan. Spreek concreet af wat er anders gaat en wanneer jullie erop terugkomen.

Houd daarbij je eigen emoties in de gaten. Schilder schrijft dat beide partijen zich na een slecht verlopen gesprek ontdaan, onbegrepen of onbevredigd voelen; voor leidinggevenden biedt zijn boek structuur en technieken om emoties niet met het gesprek op de loop te laten gaan. De recensie van Effectief in cruciale gesprekken vat de gewenste houding samen als assertief in plaats van agressief of passief: spreken én luisteren naar wat de ander te zeggen heeft.

Berend Schilder
Hoe zal ik het zeggen?
Voor leidinggevenden die opzien tegen slecht nieuws of kritiek. Schilder legt uit hoe emoties de boodschap vertroebelen en biedt per gesprekstype structuur, van beoordelingsgesprek tot onverwachte lastige situaties. e-book bekijken
€ 14,–
Direct te downloaden

  • Recensie | Jan Boerstra
    Crucial Confrontations
    Bespreking van de stapsgewijze methode uit Crucial Confrontations: feiten voorop, onderzoekende houding en een gezamenlijk actieplan. Sluit direct aan op de gespreksstappen hierboven.
    Verder lezen in het magazine

Waarom reageert de ander vaak defensief?

Zelfs goed voorbereide feedback kan een felle reactie oproepen. Douglas Stone en Sheila Heen leggen in Feedback is een cadeautje uit dat we kritiek kunnen ervaren als een aanval op onze identiteit en dat we snel vinden dat de ander 'geen recht van spreken' heeft. Wie dat weet, neemt een defensieve reactie minder persoonlijk en houdt het gesprek op het gedrag in plaats van op de persoon.

De auteurs van Ongemakkelijke gesprekken onderscheiden drie lagen in een ongemakkelijk gesprek: wat er gebeurd is, de emoties en de identiteit. Veel gesprekken lopen vast omdat de een over de feiten praat terwijl de ander zich op de laag van identiteit aangevallen voelt. Het boek besteedt bovendien aandacht aan machtsverschillen en hoe die een gesprek beïnvloeden. Dat is relevant voor een medewerker die een leidinggevende aanspreekt: wat voor de een een ongemakkelijk gesprek is, kan voor de ander onveilig voelen vanwege de mogelijke consequenties.

Heins voegt in Aanspreken? Gewoon doen! een ander perspectief toe: goed aanspreken zit volgens haar niet in wat we doen, maar in hoe we erover denken. Nog een training 'feedback geven' helpt niet als de onderliggende overtuigingen niet veranderen. Aanspreken gaat volgens haar niet alleen over kritiek geven, maar ook over kleur bekennen.

Douglas Stone Sheila Heen
Feedback is een cadeautje
12 beoordelingen
Richt zich op het ontvangen van feedback. Helpt om te begrijpen waarom kritiek als aanval op de identiteit voelt, zodat je als gever beter kunt inschatten hoe je boodschap landt. Boek bekijken
€ 26,–
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
Rixt Hulshoff Pol Zoë Papaikonomou Hodo Abdullah Elodie Kona
Ongemakkelijke gesprekken
Voor gesprekken waarin emoties, identiteit of machtsverschillen meespelen. Biedt handvatten voor voorbereiding, uitvoering en afronding, zowel één-op-één als in groepen. Boek bekijken
€ 24,99
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Welk boek past bij jouw situatie?

De boeken hierboven en hieronder verschillen in perspectief en doelgroep. Een compact keuzeoverzicht:

  • Je wilt zelf beter feedback geven aan een collega of medewerker: begin met Kleintje Feedback. Het is kort, geeft concrete richtlijnen voor geven én ontvangen en bespreekt veelvoorkomende valkuilen. Wie meer wil oefenen met toon en woordkeus, vindt bij Marieta Koopmans in Feedback uitleg over commentaar geven zonder anderen met waardeoordelen te overladen, en over luisteren naar wat anderen jou zeggen.
  • Je bent leidinggevende en moet slecht nieuws of kritiek brengen: kies Hoe zal ik het zeggen? voor de rol van emoties, of Effectieve tweegesprekken van Marike van den Berg, dat per gesprekstype (feedback, functioneringsgesprek, slechtnieuwsgesprek, conflicten) van voorbereiding naar afronding loopt.
  • Je bent medewerker en wilt het gesprek met je manager anders insteken: Houd je feedback! van Evert Hatzmann vertrekt vanuit het medewerkersperspectief. Hatzmann stelt dat je als medewerker bij een functioneringsgesprek met 0-1 achterstaat omdat de manager het gesprek voorschrijft en leidt, en laat zien hoe je zelf de regie pakt door vooraf vast te stellen wat je werkbeleving bepaalt.
  • Je wilt dat aanspreken in je team normaal wordt: Aanspreken? Gewoon doen! is gericht op leiders, aansprekers en aangesprokenen en gaat over de denkpatronen achter het zwijgen.
  • Het gesprek raakt aan gevoelige thema's of machtsverschillen: Ongemakkelijke gesprekken.
  • Je wilt vooral beter met ontvangen feedback omgaan: Feedback is een cadeautje.
Marike van den Berg
Effectieve tweegesprekken
6 beoordelingen
Praktisch naslagwerk voor leidinggevenden: per gesprekstype van voorbereiding naar afronding, met aandacht voor feedback, slecht nieuws en conflicten zonder de werkrelatie te beschadigen. Boek bekijken
€ 32,95
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
Evert Hatzmann
Houd je feedback!
3 beoordelingen
Geschreven vanuit de medewerker. Helpt je om een gesprek met je manager zelf voor te bereiden en te sturen op wat je werkbeleving bepaalt, in plaats van af te wachten wat de ander ervan vindt. Boek bekijken
€ 20,–
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Gytha Heins
Aanspreken? Gewoon doen!
15 beoordelingen
Heins onderbouwt waarom aanspreken lastiger is dan gedacht en waarom het zit in hoe we erover denken. Voor wie een aanspreekcultuur in team of organisatie wil bouwen, met praktijkvoorbeelden. Boek bekijken
€ 27,50
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Veelgestelde vragen over lastige feedbackgesprekken

Moet je feedback altijd direct geven? Nee. Stel het niet te lang uit, maar kondig het gesprek wel aan en kies een moment dat de ander uitkomt. Een aangekondigd gesprek verloopt doorgaans rustiger dan een opmerking tussendoor. Als de ander emotioneel is, kan de onderbouwing soms beter in een tweede gesprek volgen.

Wat doe je als de ander boos of verdedigend reageert? Blijf bij het concrete gedrag en de impact, en stel vragen. Volgens Stone en Heen voelt kritiek al snel als aanval op de identiteit; dat verklaart de reactie, maar maakt je feedback niet onterecht. Een onderzoekende houding, zoals beschreven in de bespreking van Crucial Confrontations, helpt om rust en vertrouwen terug te brengen.

Kun je als medewerker feedback geven aan je leidinggevende? Ja, maar houd rekening met de machtsverhouding. Bereid je voor op dezelfde drie punten (wat, waarom, wat zwijgen kost), vraag om een gesprek en formuleer vanuit het effect op het werk. Ongemakkelijke gesprekken gaat specifiek in op hoe machtsverschillen een gesprek beïnvloeden.

Wat is het verschil tussen feedback en een oordeel? Feedback beschrijft waarneembaar gedrag en het effect daarvan; een oordeel zegt iets over de persoon. Koopmans en Nijman adviseren beide om commentaar te geven zonder waardeoordelen, zodat de ander ernaar kan luisteren.

Zet de eerste stap

Schrijf vandaag de drie punten op voor het gesprek dat je al een tijdje uitstelt: wat je wilt zeggen, waarom het belangrijk is en wat zwijgen kost. Vraag daarna de ander om een gesprek. Wil je je aanpak eerst verder aanscherpen, kies dan Kleintje Feedback als je zelf feedback geeft, Hoe zal ik het zeggen? als je als leidinggevende slecht nieuws of kritiek brengt, of Houd je feedback! als je als medewerker het gesprek met je manager anders wilt voeren.

Verantwoording

Het doel van deze pagina is om vakkennis (m.n. boeken) aan te bevelen die het beste passen bij deze vraag. Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren. Je kan ook jouw vraag stellen op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen 1 dag toe.

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen