Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Stefan van der Stigchel: ‘Pauzeren is geen verspilling van tijd’ interview
18 december 2018 | Lex van Almelo

In Concentratie – Gefocust blijven in tijden van afleiding laat aandachtexpert en hoogleraar cognitieve psychologie Stefan van der Stigchel zien hoe gevaarlijk en inefficiënt het is als wij ons te veel laten afleiden door sociale media. Maar ook hoe je de ‘handel in jouw aandacht’ kunt stoppen. ‘Dat de goudvis een betere aandachtspanne heeft dan de mens is onzin.’

 

We leven in een aandachtseconomie. Wat houdt die in?
Aandacht is cruciaal om informatie over te brengen, maar het is een schaars goed. Bedrijven proberen die aandacht te grijpen, bijvoorbeeld met advertenties. De strijd om de aandacht neemt toe. Er zijn steeds meer prikkels, met name via de sociale media. Maar de hoeveelheid aandacht blijft hetzelfde.

Ik durf het bijna niet te vragen, maar waarom is aandacht zo belangrijk?
Aandacht bepaalt wat je meekrijgt van de wereld om je heen. Zonder aandacht neem je niets op in je werkgeheugen en kun je geen informatie opnemen, geen beslissingen nemen, niet nadenken of redeneren…

Multitasken in het verkeer is even gevaarlijk als dronken rijden. Maar wat is er tegen een beetje afleiding als je hard werkt?
Als je echt geconcentreerd moet blijven, leidt afleiding tot tijdverlies en fouten. Je bent je Concentratie kwijt en het duurt heel lang voordat je die weer terug hebt. Afhankelijk van de persoon kan het soms wel vijfentwintig minuten duren. Als je wisselt van taken, vergroot je de kans op fouten. Denk aan de accountant van PricewaterhouseCoopers die vorig jaar bij de Oscar-uitreiking de verkeerde envelop gaf aan presentatrice Faye Dunaway. Zij las toen voor dat La La Land de Oscar kreeg voor de beste film, maar het moest Moonlight zijn. De accountant had vlak daarvoor nog een tweet verstuurd met een foto van Emma Stone, die backstage stond met haar Oscar.

Hoe veel uur kan een mens geconcentreerd werken op een dag?
Dat weten we niet. Dat verschilt per persoon en per taak. Het hangt er ook vanaf hoe fit je bent en hoeveel pauzes je hebt genomen. En dan bedoel ik ook echt pauzes en niet op je schermpje kijken. Je moet jouw batterij bijtijds opladen. Maar het probleem met sociale media is dat je vaak te vroeg pauze neemt.

Van monotasking val ik op den duur in slaap. Wat is er dan tegen even iets anders doen?
Je moet stoppen op een natuurlijk punt, als de concentratie verslapt, bijvoorbeeld door vermoeidheid. Als je te vroeg pauzeert, leidt dat tot tijdverlies. Het is misschien een beetje een open deur, maar toch… 

Kunnen vrouwen inderdaad beter multitasken dan mannen?
Nee, dat is een fabel. Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor. 

Word je dommer van sociaal-mediagebruik?
Dat je IQ daardoor omlaag gaat, is ook een fabel. Door het wisselen van taken presteer je minder. Als je minder wisselt, maak je minder fouten en zou je kunnen zeggen dat je slimmer bent.  Minder presteren door sociale media is geen chronische aandoening. Je voert bij multitasking gewoon je taken minder goed uit.

Word je er minder creatief van?
Ook dat is niet waar. Creativiteit is ongelooflijk moeilijk te meten. Wat is de definitie van creativiteit? De testjes die daarvoor worden gebruikt, werken met voorbeelden uit de jaren zestig.

Microsoft beweert dat goudvissen een betere aandachtspanne hebben dan mensen. Het zal toch niet waar zijn?
Dat is het ook niet. Die studie van Microsoft kun je totaal niet serieus nemen. Je kunt de aandachtspanne niet vangen in een getal. Dat is geen wetenschap.

In Frankrijk heb je het recht om na kantoortijd offline te zijn en geen boodschappen van het werk te beantwoorden. Verdient dat navolging?
De PvdA is ermee bezig. Het is een sympathiek idee, maar het lijkt mij een beetje symboolpolitiek. Maar goed, als je te weinig aandacht kunt geven aan je privé-leven leidt dat tot frustraties en stress. En soms zelfs tot een burn-out. Ook de werkgever zou moeten willen dat werknemers in hun vrije tijd offline zijn, want zij presteren daardoor beter op het werk.

En toch noemt u het symboolpolitiek?
Zo’n recht is lastig te handhaven. Ik zie een werknemer nog niet zo gauw naar de rechter stappen, want dat gaat ten koste van de werkrelatie.

Zouden werkgevers het gebruik van sociale media tijdens het werk niet helemaal moeten verbieden?
Dat gaat te ver. Sociale media hebben ook heel veel voordelen in het werk. Zo krijg ik liever een berichtje van het thuisfront – bijvoorbeeld over wanneer ik de kinderen moet ophalen – dan een telefoontje. En werkgevers waarderen het vaak enorm als werknemers bereikbaar zijn. Maar dat kunnen ze niet altijd. Werkgevers en werknemers zouden het gesprek hierover moeten aangaan. Praat erover. 

Moeten we de bal niet ook bij de werknemer zelf leggen?
Zeker. We hebben allemaal de taak om onze concentratie te bewaren. Bijvoorbeeld door te pauzeren op het juiste moment. Je kunt met jezelf afspreken hoe lang je geconcentreerd wilt blijven.

Wat is het juiste moment?

Een moment dat jezelf kiest en dat niet wordt bepaald door de buitenwereld. Je stopt bijvoorbeeld voordat je moe wordt. Pauzeren is geen verspilling van tijd. Het is een voorwaarde om je daarna weer beter te kunnen concentreren.

Geldt dat ook voor rookpauzes?
Daar is geen onderzoek naar gedaan. Wel staat vast dat een wandeling maken effectiever is dan pauzeren in een drukke omgeving.

Wat kun je zelf nog meer doen om de concentratie te bevorderen?
Mediteren. Ik ben geen zweefkees en heb er zelf geen baat bij gehad. Maar uit de literatuur blijkt dat het wel degelijk nut heeft. Je kunt jouw concentratie ook trainen door de taak gewoon uit te voeren, net als bij sporten.

Werken aandacht-apps?
Daarmee word je beter in dat spelletje. Maar er is geen enkel bewijs dat dit kunt generaliseren naar de werkelijkheid. 

U schrijft met muziek aan - geeft u wel het goede voorbeeld?
Zeker. Ik luister niet naar onbekende muziek, maar naar trance, klassiek en rustige jazz. Die muziek leidt niet af, maar is een soort muur die mij beschermt tegen afleiding.

U luistert dus niet naar Arbeidsvitaminen?
Nee, maar het is wel grappig dat dit programma al sinds 1946 wordt uitgezonden en zo wordt samengesteld dat de muziek niet veel afleidt.

Wat werkt nu het best om de concentratie te bevorderen?
Gewoon de knop uitzetten, zodat de sociale media geen aandacht van je kunnen afpakken.

Concentratie - Gefocust blijven in tijden van afleiding preview
19 november 2018 | Stefan van der Stigchel

Mails, appjes, banners, pushberichten, trending topics en kattenfilmpjes – het is tegenwoordig moeilijk dan ooit om je langer dan een paar minuten onafgebroken te concentreren. Is dat een probleem?

Ja, want Concentratie is onmisbaar om creatief en productief te kunnen werken. Tijd voor de wetenschap om met oplossingen te komen. In dit boek help ik je om als winnaar uit de strijd te komen. Ik laat zien hoe concentratie werkt, maak duidelijk hoe we ons werkgeheugen soms verkeerd gebruiken en leg de nieuwste wetenschappelijke inzichten uit. Maar bovenal geef ik technieken waarmee je je concentratie langer vast kunt houden.

Onze samenleving maakt op dit moment een uitzonderlijke ontwikkeling door. Door de enorm snelle digitale ontwikkelingen en de groeiende hoeveelheid beschikbare informatie bevinden we ons op dit moment in een aandachtscrisis. Veel mensen hebben moeite zich te concentreren door de continue afleiding van onze omgeving en de oneindige stroom informatie die tot ons komt. Eén moment van mentale zwakheid of verveling en de mobiele telefoon komt tevoorschijn. Als er dan eindelijk geconcentreerd gewerkt wordt komt er een nieuw bericht binnen, waardoor de aandacht weer is afgeleid.

Niet alle doemscenario’s die geschetst worden in zelfhulpboeken en de media zijn terecht. Er wordt veel onzin verteld: er is geen reden om aan te nemen dat we digitaal dement worden en er is geen solide wetenschappelijk bewijs voor een vermindering van onze intelligentie en creativiteit. Dit betekent echter niet dat er niets aan de hand is. Door het vele multitasken en de vele prikkels concentreren we ons niet optimaal. Maar er is goed nieuws: naast de opkomst van de digitale samenleving is er namelijk nog een ontwikkeling gaande, die van de toegenomen kennis over gedrag en onze hersenen. Hierdoor snappen we beter dan ooit hoe we ons optimaal kunnen concentreren. We hebben dus zelf de oplossing in handen om met de toegenomen informatie om te gaan en onze samenleving anders in te richten. Het gaat allemaal om het maken van de juiste keuzes.

Het regelmatig wisselen van taak zorgt ervoor dat je werk oppervlakkiger wordt omdat je nooit echt tot de kern van de zaak komt. Bij veel bedrijven wordt er verwacht dat er snel op berichten gereageerd wordt en moeten medewerkers verplicht chatschermen open hebben staan om snel bereikbaar te zijn. Medewerkers die snel reageren worden gewaardeerd om hun bereikbaarheid en reactiesnelheid. Maar je kunt je afvragen of dit de medewerkers zijn die zich optimaal concentreren.

Om medewerkers weerbaar te maken tegen de afleiding, is het belangrijk de concentratie goed te onderhouden. Concentratie is als een spier die je moet trainen. Hoe meer je traint, hoe beter de concentratie. Aan de potentie van medewerkers om zich te concentreren is niets veranderd. De inspanning die de concentratiespier moet leveren is echter wel veranderd: de spierkracht die geleverd moet worden om geconcentreerd te blijven neemt toe als je je omringt met afleidende prikkels en veel aan het multitasken bent. Het is zaak de spier zo sterk mogelijk te maken (en te houden), maar tegelijkertijd de benodigde spierkracht zo laag mogelijk te houden. In dit boek bespreek ik het nut van een wandeling in de pauze om de concentratie weer op te laden (het liefst in de natuur) in plaats van op je telefoon te kijken, de onzin van kantoortuinen en de voordelen van concentratietrainingen, zoals meditatie.

Stefan van der Stigchel is hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de Universiteit Utrecht. Hij focust in zijn onderzoek op hoe wij onze aandacht verdelen en hoe dingen onze aandacht trekken. Hij staat aan het hoofd van de onderzoeksgroep AttentionLab die bekijkt hoe aandacht en visueel bewustzijn samen ons beeld van de wereld vormen. Hij is de auteur van Concentratie - Gefocust blijven in tijden van afleiding.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden