Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Champagne voor winnaar Jo Caudron nieuws
20 april 2020 | Hans van der Klis

Zijn naam als de winnende auteur was nog maar nauwelijks gevallen, of Jo Caudron liet digitaal vuurwerk ontsteken, terwijl zijn echtgenote thuis met een fles champagne de trap kwam opstormen. De uitreiking van het Managementboek van het Jaar 2020, op het online platform Zoom, werd door de coronacrisis een gedenkwaardige aangelegenheid, met een geheel eigen dynamiek.

Het was even wennen. Geen afgeladen De Rode Hoed in Amsterdam, maar een webinar, in goede banen geleid door host en dagvoorzitter Ronnie Overgoor. Als een soort discjockey introduceerde hij de genomineerde auteurs, die hij op Zoom één voor één tevoorschijn toverde voor twee interviewsessies. De uitreiking van de prijs voor het Managementboek van het Jaar 2020 kende een heel eigen dynamiek. Het was niet anders: de coronacrisis gooide roet in het eten. Zoals de hele samenleving op dit moment met een nieuwe werkelijkheid te maken heeft, zag ook Managementboek zich genoodzaakt te improviseren, al zei directeur Philip van Coevorden er wel meteen bij dat de terugkeer naar De Rode Hoed dan maar volgend jaar moet plaatsvinden. Het eigen Managementboekengala is toch het hoogtepunt van het jaar voor deze niche van het boekenvak.

De C van corona

De coronacrisis en de bijbehorende ongemakken waren natuurlijk ook het belangrijkste onderwerp tijdens de interviews. Volkskrant-journalist Huib Modderkolk, genomineerd voor zijn boek Het is oorlog maar niemand die het ziet, over alle bedreigingen van de digitale wereld, was met zichtbare tegenzin ingelogd op Zoom: het ineens zo populaire vergaderplatform mag dan gratis en gebruiksvriendelijk zijn, het bedrijf is niet echt zorgvuldig met de data die de gebruikers achterlaten. En dat is nu juist een van de waarschuwingen die Modderkolk in zijn veelgeprezen boek (‘Het leest als een thriller’, zei ook Ronnie Overgoor) geeft. Het boek dat bergbeklimster Katja Staartjes maakte samen met Menno Boermans, Topteams – samen bergen verzetten, raakt ook aan de huidige crisis. In de parallellen die Staartjes ziet tussen bergbeklimmen en het leiden van organisaties gaat het nadrukkelijk ook over de extreme situaties waarin je kunt terechtkomen. En dan is angst helemaal geen slechte raadgever, zei Staartjes. ‘Het beste dat je op zo’n moment kunt doen, zowel tijdens een moeilijke beklimming als in het bedrijfsleven, is even stilstaan en goed nadenken over de volgende stap die je moet zetten. Je moet rustig blijven, zorgen dat je samen de juiste beslissing neemt en vertrouwen houden. Je hoeft niet altijd de top in gedachten te houden, op zo’n moment gaat het vooral om de volgende stap.’

Aanpassen aan de nieuwe situatie

De andere drie genomineerde auteurs raken eerder aan de crisis op langere termijn, hoewel Jo Caudron, schrijver van De wereld is rond, over de perfecte storm die de mondialisering en de technologische ontwikkelingen veroorzaken, terecht opmerkte dat zijn scenario voor 2030 door de coronacrisis misschien wel dichterbij is gekomen dan hij ooit kon vermoeden. Het grote gevecht, het boek van Jeroen Smit over opkomst en ondergang van Unilever-topman Paul Polman, gaat in feite ook over de verantwoordelijkheid die grote ondernemingen in deze tijd moeten nemen. De bewoordingen van Ronnie Overgoor, dat het een boek is over het gevecht om de ziel van het kapitalisme, gingen Smit misschien iets te ver, maar dat bedrijven iets moeten doen op het gebied van duurzaamheid staat voor hem als een paal boven water. ‘Dit is het eerste boek waarin ik zelf ook stelling heb genomen. En dat vond ik best eng’, erkende hij. De laatste genomineerde, Hans Wopereis, de enige die tijdens het webinar plaats had genomen voor zijn boekenkast, doet met zijn boek Bezieling werkt haast een moreel appel: hij vindt dat bezieling, de reden waarvoor je ’s ochtends uit bed stapt, leidend zou moeten zijn bij alle keuzes die je in je werkende leven maakt. ‘Alle organisaties en groepen mensen zouden dienstbaar moeten zijn aan de maatschappij. Naar mijn mening ontbreekt die universele waarde bij te veel organisaties.’

Woord van de jury

En toen verscheen Peter de Roode in beeld, voorzitter van de jury. Hij las geen uitgebreid juryrapport voor, zoals we gewend zijn, maar kwam snel tot de kern: de jury kende de prijs voor het Managementboek van het Jaar 2020 toe aan Jo Caudron voor zijn boek De wereld is rond. Caudron, in 1994 de eerste die in België een webagency opzette, liet tegen de digitale achtergrond die hij had geïnstalleerd een spetterend vuurwerk ontsteken. Zijn vrouw kwam nog snel de trap opstormen met een fles champagne en twee glazen. ‘Ik had het totaal niet verwacht’, zei hij naderhand. ‘Ik had me inderdaad wel voorbereid, dat leek mij wel zo professioneel. Zeker in deze tijd moeten wij ons aanpassen aan de situatie.’

Het is een welkome onderscheiding, vervolgde Caudron. ‘Zeker in België is het heel goed ontvangen. Niet alleen bij mensen die het uit professionele overwegingen lezen, maar ook bij gewone lezers. Voor de quarantaine gaf ik toch al snel drie of vier lezingen per week. Twee weken voordat België in lockdown ging, kwam de Engelstalige editie uit. Het is jammer dat we de promotie voor dat boek hebben moeten stilleggen. Hopelijk dat deze prijs ervoor zorgt dat de aandacht in Nederland ook zal toenemen.’

Kijk de gesprekken en bekendmaking integraal terug

Shortlist Managementboek van het Jaar 2020 - De 5 boeken in het kort nieuws
30 maart 2020 | Pierre Pieterse

De shortlist is bekend! Onderstaande vijf boeken zijn genomineerd voor voor de uitverkiezing van het Managementboek van het Jaar 2020. De jury is inmiddels vol bezig met de discussie welk van deze boeken de winnaar zal worden. De winnaar zal op 16 april 2020 bekend worden gemaakt.

Bezieling werkt door Hans Wopereis

Hans Wopereis heeft – met dank aan de input van zijn collega’s –  met Bezieling werkt een bijzonder boek geschreven. Hij durft het aan een managementboek te schrijven dat in essentie niet gaat over strategie en structuren, en ook niet over leiderschap en leiders, maar over het wezenlijke dat mensen en organisaties drijft. Noem het ‘waartoe wij op aarde zijn’.

Elke organisatie heeft haar eigen cultuur, haar eigen patronen. Elke organisatie schept haar eigen karma, dus hoe zorg je ervoor dat jouw cultuur lerend en dienstbaar blijft? Hoe smeed je met elkaar een geheel dat het individu niet dwingt tot aanpassing, maar juist aanspoort tot autonomie en uniciteit?

In dit boek staat de metafoor van de bron centraal om te duiden wat er speelt in de onderstroom van de organisatie. De acht bronnen van groei en ontwikkeling in organisaties die het aanreikt, zijn: bezieling, vertrouwen, kringbewustzijn, leiderschap, zelfonderzoek, verantwoordelijkheid, waarachtigheid, en ten slotte mededogen. Elke bron wordt in een apart hoofdstuk geduid, volop voorzien van voorbeelden uit de eigen praktijk én praktisch gemaakt door aan te geven wat je kunt doen als individu, als leidinggevende, en als organisatie.

Wopereis heeft een mooie schrijfstijl en put uit een keur van godsdiensten, traditionele verhalen en sprookjes om te laten zien dat (het zoeken naar) bezieling van alle tijden is. Zweverig? De vele voorbeelden en de concrete gedragingen waarmee elk hoofdstuk wordt afgesloten, houden het aards. Het is geen doorsnee managementboek. Modellen en quick fixes ontbreken. Maar deze auteur raakt je en zijn eigen bezieling klinkt in het hele boek door. Een boek met een waarachtige boodschap om nog lang op na te kauwen.

De wereld is rond door Jo Caudron

Er is een storm op komst, een Metastorm zoals Jo Caudron dat in De wereld is rond noemt. Daarin komen de drie grote perfecte stormen in werk, wonen en mobiliteit samen, versterken ze elkaar en zullen ze een ongekende kracht van verandering teweeg brengen. Met een onvoorspelbare toekomst tot gevolg. Beangstigend? Niet als je dat wat er wereldwijd speelt holistisch bekijkt, de verbanden beter gaat zien en met de op elkaar inwerkende krachten een positief toekomstverhaal en -plan weet te smeden.

Dat is precies wat Caudron doet in dit gedurfde boek. Hij schetst hoe het komt dat we boos en angstig zijn en de neiging hebben tot pessimisme. Wat er gebeurde met grote groepen mensen nadat die de grote vooruitgangsgolf hadden meegemaakt en vervolgens achterblijvers werden. Caudron gelooft in groei die voortgaat, maar wel op een andere manier.

Zijn positieve toekomstscenario plaatst hij in 2030 en baseert hij op twee pijlers: Peak Stuff Economy en Urban Villages. Om te groeien hebben we dankzij virtualisering en digitalisering steeds minder ‘stuff’ nodig. Dat biedt kans op een nieuwe vorm van groei voor iedereen. Daarnaast ziet Caudron de oplossing in circulair leven: in Urban Villages die mensen weer bij elkaar brengen, met veel diversiteit in woonvormen, bedrijvigheid, ontspanning, onderwijs (op afstand), en lokale (voedsel)productie. De kracht van het lokale, gecombineerd met de kracht van het mondiale.

De wereld is rond, en rond is beter. Caudron steekt zijn nek uit met dit boek en daagt organisaties uit hun eigen toekomstplan te maken. Je kunt en mag het met hem oneens zijn, maar je kunt er ook voor zorgen dat jouw gewenste toekomst werkelijkheid wordt. Daar is ,zoals Caudron stelt, maar 30 procent massa voor nodig.

Het grote gevecht door Jeroen Smit

Het grote gevecht van journalist Jeroen Smit gaat over het gevecht van Paul Polman om binnen Unilever zijn duurzaamheidsambities te combineren met hoog rendement. Maar nog meer lijkt het te gaan om het gevecht om duurzaamheidsinitiatieven op grote schaal wereldwijd uit te voeren, waarbij mensen verschillende visies hebben. De een vecht voor het idee dat bedrijven rendement en duurzaamheid moeten combineren, de ander vindt dat duurzaamheid voor gaat, en weer een ander meent dat bedrijven rendement moeten maken.

Met een ondertitel ‘& het eenzame gelijk van Paul Polman’ verwacht je dat Polman bijna verheerlijkt zou worden. Dat is niet zo. Veel hoofdrolspelers en figuranten geven aan hoe lastig het was om met Polman samen te werken. ‘Hij luistert niet’ is een veelgehoorde klacht. Heel mooi wordt omschreven hoe Polman steeds meer op een priester begint te lijken, die preekt. Een soort ‘environmental Jesus’. Ook wordt heel duidelijk hoe hij steeds meer naar het gezelschap van wereldleiders trekt en steeds minder aandacht heeft voor de operationele beslommeringen van Unilever. Zijn ‘gelijk’ is niet zo eenzaam als het lijkt. Zijn wereldleidersgezelschap is het volledig met hem eens. Maar ook binnen Unilever zijn er heel veel die volledig achter Polman en zijn visie staan. Hij geeft deze mensen alleen veel te weinig steun, ze moeten zelf maar uitzoeken hoe ze het voor elkaar krijgen.

Dit boek is duidelijk gebaseerd op zeer veel interviews, waarbij aangetekend dat de auteur zijn bronnen niet prijsgeeft. Dit maakt de diverse perspectieven zeer persoonlijk en het boek extra goed leesbaar.

Het is oorlog maar niemand die het ziet door Huib Modderkolk

Niet voor niets start het boek Het is oorlog maar niemand die het ziet van Huib Modderkolk met een bijeenkomst in 2015 van de hoofden van de veiligheidsdiensten met Rutte, waarin deze wel de noodzaak van actie onderschrijft, maar er geen geld voor beschikbaar stelt. Onderschatting, een cruciale fout?

Cyberveiligheid is vaak een moeilijk begrip. De auteur heeft een ongelofelijk knappe prestatie geleverd om deze behoorlijk technische problematiek bijzonder helder en vrij van jargon op te schrijven. Dit boek is daardoor voor iedereen makkelijk te lezen, hier hoef je geen IT-kennis voor te hebben. Het leest als een thriller, inclusief cliffhangers.

De auteur beschrijft een aantal bekende en minder bekende anekdotes én de diverse onderzoeken die hij deed, en eindigt met een waarschuwing. Het gaat daarbij om bedrijven (KPN, Diginotar, Belgacom) die gehackt zijn voor hun intellectuele kennis, overheden, maar ook cruciale nutsvoorzieningen. En de auteur zelf is vermoedelijk ook slachtoffer, hij beschrijft dit erg beeldend. Dit boek kan het inzicht in en de zorgen over beveiliging concretiseren, waardoor er druk op de overheid kan worden uitgeoefend om aandacht en geld te besteden aan cyberkennis en beveiliging. Uit het boek wordt ook duidelijk dat er veel internationale samenwerking is, maar ook dat de diensten elkaars bedrijven en overheden hacken.

De auteur gebruikt een vertelstijl die niet helemaal chronologisch is, hij maakt regelmatig uitstapjes naar het verleden, om verbanden te leggen of achtergronden te verduidelijken. Dit maakt het boek af en toe wat moeilijk te volgen. Maar de boodschap wordt wel duidelijk: pas op voor hacking, je ontkomt er niet aan!

Topteams - Samen bergen verzetten door Katja Staartjes en Menno Boermans

In TopTeams – Samen bergen verzetten van Katja Staartjes en Menno Boermans (die de werkelijk schitterende foto’s in dit boek voor zijn rekening nam), word je meegenomen op een klimexpeditie, waarbij de management- en teamlessen die worden beschreven net zo goed gebruikt kunnen worden in een kantoorbaan. 

Het boek bestaat uit zes fasen met elk drie pijlers:

1. Expeditie: Doel, Koers, Voorbereiding.
2. Team: Teamgrootte, Teamprofiel, Regie.
3. Basiskamp: Energie, Vertrouwen, Communicatie.
4. Beklimming: Leiderschap, Samenwerken, Teamontwikkeling.
5. Top: Commitment, Veerkracht, Grenzen.
6. Afdaling: Succes vieren, Reflectie, Groeipad. 

De managementlessen die in dit boek aan de orde komen, zijn niet nieuw, maar de impact van een ‘fout’ – of het nu een verkeerde beslissing of een niet goed functionerend team is – is tijdens de beklimming van een ‘achtduizender’ zoals de Mount Everest, wel veel groter en kan het verschil tussen leven en dood betekenen. Juist dat maakt dat je ontzettend meeleeft met Katja en haar klimteams in dit boek. Door de aansprekende verhalen blijven de bijbehorende lessen langer hangen (respectievelijk: accepteer hulp, blijf positief, vier je succes op een goed moment, denk aan de afronding).

In tegenstelling tot een aantal andere managementboeken is in dit boek sprake van maar een casus, namelijk de expedities van Katja zelf. Sterk hieraan is dat de auteur ook zeker niet te beroerd is om voorbeelden van haar eigen falen als leider te geven.

Het boek is heel mooi uitgevoerd met schitterende foto’s. Deze zijn voorzien van een toepasselijke quote of les, die ook weer heel goed bij het onderwerp van het betreffende hoofdstuk past.

Op donderdag 16 april 2020, vanaf 16.00 uur kan iedereen de online bekendmaking van de winnaar live mee maken. Opgeven via deze link.

Topteams - Samen bergen verzetten - Inspiratie voor leiders / teamwork preview
26 maart 2020 | Katja Staartjes

De roep om topteams binnen organisaties klinkt steeds luider. Veerkrachtige teams die kunnen omgaan met tegenslag en onzekerheid, en inspelen op de razendsnelle ontwikkelingen in de wereld. Teams die antwoord geven op complexe vraagstukken rondom transformatie en innovatie, waarbij wendbaarheid en samenwerken steeds belangrijker worden. Topprestaties realiseer je namelijk nooit alleen.

Hoe creëer je zo'n topteam? In Topteams dient het bergbeklimmen als spiegel, want hoog in de bergen word je samen tot het uiterste op de proef gesteld. Het is dé test voor leiderschap en teamwork. Twee bergbeklimmers bundelden hun krachten: Katja Staartjes beschrijft de pijlers die van je team een topteam maken, en Menno Boermans illustreert met zijn foto's indringend hoe je samen bergen verzet. In deze preview licht Katja, de eerste Nederlandse vrouw die Mount Everest beklom en zelf jarenlange managementervaring heeft, het boek toe.

De uitdaging van teamwork
Effectief samenwerken is een klus op zich. Het begint al met het doel: heb je werkelijk hetzelfde voor ogen? Of klimt ieder op z'n eigen berg? Onderweg blijkt namelijk vaak dat je de bestemming net even anders ziet. En wat kun je je aan elkaar ergeren als je totaal verschillende karakters hebt of als je er tegenovergestelde ideeën op na houdt. Naarmate de context lastiger is, en je hoger en dichter bij je doel komt, wordt de uitdaging alleen maar groter. Ben je, ook onder druk, bereid elkaar te helpen? Hoe overbrug je verschillen? Het is de kunst om alles uit je team te halen en synergie te blijven bewerkstelligen.

Extreme omstandigheden: de ultieme test
Als we ergens te maken hebben met uitdagende omstandigheden en ongebaande paden, dan is het wel in het bergbeklimmen. Een goede samenwerking is hier van levensbelang. Extreme kou, storm, sneeuwval en lawines kruisen ons pad. Soms zitten we door benarde omstandigheden dagen opgesloten in een piepklein tentje. Klimmen we op grote hoogte, dan stelt de ijle lucht ons nog meer op de proef. In de bergen word je dan ook genadeloos met jezelf én met elkaar geconfronteerd. Zonder teamwork komen we er niet. We zijn letterlijk met elkaar verbonden via het klimtouw. Dat vergt een rotsvast onderling vertrouwen. En om samen verder of sneller vooruit te komen, is het belangrijk de zwakste schakel te versterken. Echt teamwork is knap ingewikkeld hoog op een berg.

De hoofdpijlers van teamwork
In Topteams beschrijf ik achttien pijlers die van een team een topteam kunnen maken. De zes belangrijkste, de hoofdpijlers voor teamwork zijn in mijn ogen:
1. Gedeeld DOEL - Het hogere doel (de WHY) en het operationele doel zijn gezamenlijk, inspirerend en helder.
2. Divers TEAMPROFIEL - Het team is niet groter dan nodig, met diversiteit in achtergrond, expertise en karakter. Er is eenheid in verscheidenheid.
3. Open COMMUNICATIE - Heldere communicatie op de inhoud en open en constructief qua (team)proces.
4. Persoonlijk LEIDERSCHAP - Ieder teamlid toont eigenaarschap, kent zijn sterke en minder sterke kanten en zet stappen in zijn persoonlijke ontwikkeling.

5. Volledig COMMITMENT - Het hele team zet zich vol in voor het doel en voor elkaar, waarbij het collectieve belang leidend is.
6. Wendbaar GROEIPAD - Het team leert van eerdere ervaringen en speelt proactief en wendbaar in op de context en op veranderingen.

Opbouw Topteams
In het boek doorlopen we de fases van een klimproject via zes hoofdstukken: Expeditie, Team, Basiskamp, Beklimming, Top en Afdaling. Elk hoofdstuk behandelt drie pijlers, die elk weer op drie manieren worden uitgedragen: via een toelichting, via krachtige story telling en via quotes. Hierbij vervullen de adembenemende foto's van Menno een cruciale rol: een beeld zegt immers meer dan honderd woorden.

Ga mee op expeditie en laat je inspireren. Om het beste uit je team én uit jezelf te halen. Zodat je samen bergen kunt verzetten. En impact kunt maken. Niet alleen vandaag, maar ook morgen!

Katja Staartjes is bergbeklimmer en avonturier. Zij bereikte als eerste Nederlandse vrouw de top van Mount Everest, leidde klimexpedities in het hooggebergte en volbracht de 2000 kilometer lange Great Himalaya Trail. Katja deed eerder uitgebreide managementervaring op in vaste en interim-posities. Tegenwoordig werkt zij als inspirerend spreker, trainer en coach op gebied van leiderschap en teamwork. Ze is de auteur van Topteams.

Place your bets please column
24 februari 2020 | Pierre Pieterse

Toen ik de longlist onder ogen kreeg, was mijn eerste reactie ‘daar valt een degelijke shortlist uit te distilleren'. En ook bij nadere analyse blijft die conclusie fier overeind. Wat vinden we zoal op deze eerste schifting van het boekenjaar 2019?

Natuurlijk het boek waar je niet om heen kunt (Het grote gevecht van Jeroen Smit, over het eenzame gelijk van Unilevers Paul Polman). Dan het verrassend goede boek (De onsterfelijke onderneming, van Fons van Dyck, verrassend omdat het weer over Apple gaat maar met een twist die het weer net even anders dan anders maakt, verrassend dus).

Ook het degelijke vakwerk ontbreekt niet (Meer dan de som der delen, van Leike van Oss cum suis, een overzicht van de belangrijkste systeemdenkers over organiseren en veranderen, een overzicht dat orde brengt in de chaos die de vele benaderingen van systeemdenken met zich meebrengt).

En dan het boek dat je wist dat op de longlist terecht zou komen (Jam Cultures - over inclusie als probleemoplosser - van Jitske Kramer, die overigens voor de derde keer op deze lijst staat). Ook mocht ‘het andere perspectief' niet ontbreken (Top Teams van Katja Staartjes dat teamwork en leiderschap vanaf de bergtoppen beschouwt).

En uiteraard is er ook dit jaar weer een heuse zwarte zwaan (Cicero leest Covey van Harm Klifman, een managementboek over het gebruik van retorica in het managementboek, kort door de bocht: wat maakt een managementboek een goed en goed leesbaar boek). Wat algemene observaties, vanaf de zijlijn. Veel boeken dit jaar waarin ‘het verhaal' centraal stond. Twee daarvan hebben de longlist gehaald: Formule X en Dagboek van bewust leiderschap.

Natuurlijk is dit format, het managementboek als roman, niet nieuw (The Goal van Eliyahu Goldratt uit 1984 is zelfs wereldberoemd, en Harvard Business Review opende in de jaren '80 en '90 telkens met een uit het leven gegrepen cover story). Maar toch. Dit jaar ook opvallend veel modellenboeken of boeken waarin een bepaald model een hoofdrol speelt. De kwaliteit van dergelijke boeken valt uiteraard met de kwaliteit van het model, en daar schort het nog wel eens aan. Geregeld ontbreekt de nodige onderbouwing of gewoon elementair onderzoek, en dan blijft er voor de professionele lezer/gebruiker weinig over.

Een blijvertje is het thema ‘bezieling' of ‘zingeving'. Twee titels heeft de jury uit het aanbod getild: Bezieling (‘what's in a name') en De gelukkige organisatie. Het blijft een lastig onderwerp, zeker voor het grote publiek (vaag, wat staat er onder de streep, hoe krijg je het in de organisatie) maar is daarmee niet minder belangrijk natuurlijk.

En dan vergeet ik bijna nog de outsider: Het is oorlog maar niemand die het ziet, van Huib Modderkolk. Geen managementboek pur sang maar wel een uiterst actueel en voor bedrijven en organisaties bijzonder belangrijk boek, over de cyberoorlog die elk moment de wereld lam kan leggen.

Over een paar weken is er een shortlist, waarna het serieuze speculeren kan beginnen. Waarmee niet gezegd dat de uiteindelijk samenstelling van de shortlist geen gokje waard is. Place your bets please.

De longlist van het Managementboek van het Jaar 2020

Katja Staartjes - In de bergen kan over grenzen gaan dodelijk zijn interview
28 oktober 2019 | Ronald Buitenhuis

Zet een team op een hoge berg en grote kans dat er ruzie in de tent ontstaat. Niet omdat klimmers ruziezoekers zijn, maar omdat je er op het scherpst van de snede leeft en genadeloos met elkaar wordt geconfronteerd. Juist bij alpinisme, waar je elkaar blind moet vertrouwen, draait alles om teamwork, stelt Katja Staartjes in haar nieuwe boek Topteams.

Staartjes stond als eerste Nederlandse vrouw op de top van Mount Everest. Ze bereikte vaak haar doelen, maar diverse malen bereikte ze de top ook niet omdat de risico's te groot waren. Over bergbeklimmen als ultieme metafoor voor organisaties. Achttien pijlers voor de route naar de top.

In een van de indringendste verhalen uit Topteams daalt Staartjes in Pakistan af van een ‘8.000-er'. Dikke rode donsjas aan, net als vier Spaanse klimgenoten van een andere expeditie. Haar man Henk was al eerder met de afdaling gestart en zou wat lager wachten. Henk zag een ‘rode jas' voorbijkomen en naar beneden storten. Angst slaat om zijn hart. Later bleek het niet Katja te zijn, maar een Spanjaard. Dood, dat wel. Het boek Topteams staat vol met dit soort indringende en soms ook dramatische verhalen. Gevraagd naar wat de bergsport haar heeft gebracht zegt Staartjes: ‘Alles. De liefde. De zin van het leven zien. Geluk. Zelfkennis. Mijn eigen beperkingen leren kennen en hanteren.' Die levenslessen uit haar expedities heeft ze in Topteams als metafoor gebruikt voor organisatie- en teamontwikkeling. Daarbij kan ze uit eigen ervaring de vertaalslag maken naar het bedrijfsleven en publieke sector, waar ze jarenlang werkte als (interim)manager. Ze heeft de achttien pijlers voor teamwork in dit boek verwerkt in zes hoofdstukken: expeditie, team, basiskamp, beklimming, top en afdaling. Want je bent er pas als je veilig terug komt. Kortom, als je de resultaten kunt bestendigen.

Waar is de top?

Uiteindelijk draait alles om teams, zegt Staartjes. ‘We beklommen eens met twee andere teams een berg van boven de 8.000 meter. Het was loodzwaar en geen van de teams had de top gehaald als we elkaar niet hadden geholpen.' Op een andere expeditie trok ze 2000 km door de Nepalese Himalaya. Ook hier ervoer ze het belang van teamvorming. ‘We waren op onbekend terrein, het was constant inspelen op de omstandigheden en op veranderingen. Dan is wendbaarheid cruciaal. Net als een team dat niet te groot is. Maar alleen red je het niet; juist in die onzekere omstandigheden heb je elkaar nodig, zodat je ieders expertise en kwaliteiten kunt inzetten om letterlijk te overleven.' Vaak bereikte ze de top na uren ploeteren door metersdiepe sneeuw. ‘Althans, dat denk je. Maar in een immens sneeuwlandschap is die top vaak helemaal niet zo duidelijk te onderscheiden. Het is zelden een spitse piek die overal boven uittorent/steekt. Vaak denkt iedereen dat de top ergens anders ligt. Is dat niet hetzelfde in organisaties? We denken allemaal één doel na te streven, maar vaak zijn we het niet eens over dat doel. En dat doel formuleren, inclusief de onderliggende WHY, vraagt aandacht. Ik zie in organisaties nogal eens dat er geen echte keuzes worden gemaakt. Dan wil men tien bergen tegelijk beklimmen. Maar je kunt niet alles tegelijk, maak keuzes.' Voor een expeditie is voorbereiding cruciaal, maar je goed voorbereiden is vaak meer werk dan je denkt. Staartjes: ‘Voor een expeditie naar Nepal ben ik soms een jaar bezig. Dat moet wel om de top te bereiken. Een handschoen zit met een touwtje vast aan mijn jas. Kan-ie nooit de berg afrollen. Zonder handschoen overleef je het op 8.000 meter namelijk niet. Zelfs de kleinste details doen er toe in de bergen. In organisaties zijn we vaak met de grote lijnen bezig, maar om de basis op orde te krijgen zijn ook de details belangrijk.'

Zelfsturing

Klimmen leerde Staartjes ook alles over de samenstelling van teams. ‘Probeer niet alleen gelijkgestemden in een team te hebben.' Teams van maximaal vier tot zes klimmers vindt ze bij grote expedities ideaal. In organisaties ligt het wat haar betreft op maximaal zes tot acht mensen. ‘Als teams te groot worden, helpt het om te splitsen.' Staartjes gelooft daarbij niet - noch in de bergen noch in bedrijven - in zelfsturende teams. In de bergen heb je leiderschap nodig en Staartjes denkt niet dat dat in organisaties anders is. ‘Tuurlijk, je kunt best taken verdelen, maar zonder leider draagt niemand de eindverantwoordelijkheid. Elk team heeft een leider nodig.'

De laatste meters

De laatste meters van een klim (lees: project) zijn misschien wel de moeilijkste. Staartjes: ‘Je bent er bijna en dan is het soms nodig grenzen op te rekken. Dat geldt zeker als je je wilt ontwikkelen of wilt innoveren. Anderzijds kun je ook te ver gaan. De bergsport leert je dat je maar één fout hoeft te maken en het is afgelopen. Ik ben daarom geen voorstander van bonussen, noch in het bergbeklimmen noch in het bedrijfsleven. Het is een verkeerde prikkel die maakt dat je mogelijk over grenzen heen gaat.'

De metafoor van de bergsport helpt ons zelfs bij actuele vraagstukken. Katja: ‘Neem de energietransitie. Dat is een complex traject zonder gebaande paden en we hebben iedereen nodig om het doel, de top, te bereiken. Ook ik zie de gletsjers in de Alpen en de Himalaya smelten. We moeten wat doen aan de opwarming van de aarde, maar in de praktijk is dat uiterst lastig met zoveel partijen die frontaal tegenover elkaar staan. Toch zullen we de samenwerking moeten zoeken. Anders komen we er niet.' 

Katja Staartjes maakte Topteams met fotograaf Menno Boermans. De achttien pijlers waarop je een topteam bouwt worden op drie manieren uitgedragen: via een algemene toelichting, via inspirerende quotes, via storytelling en via talloze adembenemende foto's. Hun boek werd genomineerd voor 'Managementboek van het Jaar 2020'. De foto bij dit artikel is gemaakt door Carel Schutte.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden