Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
4 maart 2013 | Leon Goossens

'Volmaakt Onvoorspelbaar' is een eigentijds en gemakkelijk leesbaar boek waarin wetenschappelijke experimenten op een ludieke en narratieve wijze worden beschreven vanuit het perspectief van de gedragseconomie. Rationaliteit gelardeerd met een sausje van volmaakt onvoorspelbaar menselijk gedrag. Lang verboden terrein in het Angelsaksische model. Met de opkomst van het Rijnlandmodel staat deze literatuur meer dan ooit in de belangstelling.

Het boek begint met een antwoord op de vraag waarom hoge bonussen niet altijd werken. Bij een hoog verwachtingsniveau en hoge prestatiedruk blijkt dat 'angst' in stresserende situaties niet de beste raadgever is en juist averechts werkt. Lage en middelmatige bonussen of een andere wijze van belonen hebben dan weer wel effect. De vreugde en bereidheid om te werken hangt in hoge mate af van de hoeveelheid betekenis die we aan ons eigen werk (kunnen) toekennen.

Dan gaat het boek over naar het IKEA-effect en waarom we onze eigen maaksels overschatten en waarom 'mijn' ideeën beter zijn dan de 'jouwe'. De Not Invented Here Bias en de tandenborsteltheorie staan centraal. NIH wordt uitgelegd als een universele vorm van domheid in de zin van; 'alles wat jij kan, kan ik beter'. Ook hebben we allemaal een tandenborstel nodig. We zouden deze kunnen delen, maar doen dat liever niet.

Vervolgens blijkt dat we plezier hebben in wraak nemen. In tijden van crisis willen we het liefst de bankiers met rotte tomaten bekogelen. Gelukkig zijn we adaptief. Wennen we aan zaken. Maar ook weer niet aan alles en niet altijd. Dat het lastig is om nieuwe situaties voor te stellen en te voorspellen en dat we als mensen de gave hebben om ons aan vele situaties aan te passen. Dat we psychologische truuks met ons zelf uithalen om de realiteit acceptabel te maken. Aan de hand van '(speed)dating' wordt de sociaal wetenschappelijke theorie van 'assortative mating' verder uitgelicht.

Als dan verder blijkt dat de markt faalt bij online dating blijkt dat we nogal veel tijd besteden aan de selectie van de 'ideale' partnerkeuze op internet. Dat gaat goed tot het moment waarop het werkelijke contact plaatsvindt. De tijdsinvestering in uren tussen het zoeken en het werkelijke contact is als 6 : 1. Waarom zou je 6 uur in de auto zitten voor een afspraak met een relatief onbekend iemand om een strandwandeling mee te maken van een uurtje? Als dan aan de online dating het fysieke contact wordt toegevoegd volgt dan ook nog vaak de afknapper.

Het hoofdstuk over empathie en emotie stelt centraal waarom we reageren op één persoon die hulp nodig hebben, maar niet op een heleboel personen. Hiervan is het fijne nog niet bekend. Er zijn charitatieve doelen die gebruik maken van deze wetenschap. De dood van één persoon is vaak een tragedie en de dood van miljoenen een statistisch gegeven. Beertje Knut in een Duitse dierentuin gaat ons misschien meer aan het hart dan de genocide in Rwanda.

Ook de langetermijneffecten van emoties blijken van invloed: van het waarom dat we onze negatieve gevoelens niet in daden om moeten zetten. Emoties worden snel gevolgd door beslissingen die wij mensen nemen. Een kortetermijnbeslissing, met een grote B, gevolgd door een emotie kunnen onze langetermijnbesluiten daarna nogal danig lang beïnvloeden. Met andere woorden; Zint eer ge begint.
Het boek eindigt met wat onze irrationaliteit ons kan leren: waarom we alles moeten testen. Wij mensen zijn graag objectief, rationeel en logisch. Dat we beslissingen nemen op basis van redelijkheid. Soms is dat zo, maar is het ook een gegeven dat onze cognitieve vooroordelen ons vaak misleiden, vooral bij moeilijke en pijnlijke keuzes.

'Volmaakt onvoorspelbaar' weet interessante kanttekening te plaatsen bij rationele gangbare fenomenen die tot nadenken aanzetten.

13 april 2011 | Perry Oostrum

Je zou het niet direct verwachten, maar werknemers worden minder productief van grote bonussen. En als we een verwarrende reisbeschrijving hebben gekregen, lopen we meestal wel degelijk de goede kant op. Wraak is nergens goed voor, denken we, maar toch is het een van de belangrijkste drijvende krachten achter ons handelen. En er is een groot verschil tussen de dingen waarvan we verwachten gelukkig te worden en de dingen waar we écht gelukkig van worden.

In 'Volmaakt onvoorspelbaar' beschrijft Dan Ariely de voordelen van irrationeel denken en handelen. Inzicht in onze onvoorspelbaarheid kan ons helpen om beter te werken, gemotiveerder aan de slag te gaan, meer succes te hebben met bijvoorbeeld internetdaten en ons leven meer te aanvaarden zoals het is.

Dan Ariely is hoogleraar in de gedragseconomie aan Duke University. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden is dit meer een psychologisch vak, dan een economische wetenschap. Gedragseconomie zit in ieder geval dicht op het snijvlak van deze twee werelden. En in zijn boek 'Volmaakt onvoorspelbaar' onthult Ariely wel meer zaken, die tegen ons logisch denken ingaan. Het bespreekt de onverwachte voordelen van onlogisch denken. In de twee delen waaruit 'Volmaakt onvoorspelbaar' is opgebouwd doet hij dit eerst met betrekking tot het gedrag op ons werk, gevolgd door een beschouwing van ons gedrag in interpersoonlijke relaties, de onverwachte manieren waarop we thuis onlogisch zijn.

De gedragseconomie gaat er - anders dan bij economisch denken in zijn algemeenheid - niet vanuit dat mensen volmaakt verstandige, calculerende machines zijn. In plaats daarvan bestudeert het hoe mensen zich echt gedragen en heel vaak leiden observaties van dat gedrag tot de conclusie dat mensen irrationele wezens zijn. Deze tak van wetenschap richt zich op een veelheid van vragen, waarvan in het boek onder meer de volgende aan de orde komen: wat voor relatie hebben wij met ons salaris, onze baas, de dingen die we maken, onze ideeën en onze gevoelens wanneer ons onrecht wordt aangedaan? Wat motiveert ons om goed te presteren? Wat geeft ons een gevoel van zingeving? Waarom is het vooroordeel 'not invented here' zo stevig verankerd op de werkvloer? En inzake interpersoonlijke relaties gaat het om vragen als: wat is onze relatie met onze omgeving en ons lichaam? Hoe gaan we om met de mensen die we ontmoeten, de mensen van wie we houden en ongelukkigen ver weg, die onze hulp nodig hebben? Hoe passen we ons aan aan nieuwe omstandigheden, omgevingen en minnaars? Wat bepaalt onze reactie op menselijke tragedies en hoe kan onze reactie op de emoties van één bepaald moment van invloed zijn op gedragspatronen tot ver in de toekomst?

Voor een samenleving is het buitengewoon gezond om te begrijpen hoe en wanneer we falen en om nieuwe manieren te bedenken om onze fouten te overwinnen. Naarmate we meer inzicht krijgen in de echte drijfveren achter ons gedrag en achter onze beslissingen (van zakelijke besluiten over bonussen en motivatie tot aan de meest persoonlijke aspecten van het leven, zoals daten en geluk), kunnen we meer controle krijgen over ons geld, onze relaties, hulpbronnen, veiligheid en gezondheid, als individu en als samenleving als geheel.

Dit blijkt het echte grote doel te zijn van gedragseconomie: proberen te begrijpen hoe we echt functioneren, zodat we sneller onze vooroordelen kunnen zien, ons meer bewust zijn van de invloed die ze uitoefenen en zo hopelijk mensen te helpen betere beslissingen te nemen.

Ariely toont met 'Volmaakt onvoorspelbaar' dat we soms het geluk hebben dat onze irrationele eigenschappen ons onder andere de mogelijkheid geven ons aan te passen aan nieuwe omgevingen, andere mensen te vertrouwen, van extra inspanningen te genieten en van onze kinderen te houden. 'Dit soort krachten maakt deel uit van onze prachtige, verrassende, aangeboren (zij het irrationele) menselijke natuur; mensen die niet in staat zijn tot aanpassing, vertrouwen of plezier in hun werk, zijn soms erg ongelukkig. Dankzij deze krachten kunnen we de grootste dingen bereiken en gedijen in een sociale structuur.'

Ik heb niet eerder zo'n helder en aansprekend boek gelezen over het gebruik van psychologische inzichten bij het nemen van (economische) beslissingen.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden